در دنیای پویای محصولات زیبایی دوستدار محیط زیست، اصطلاحات فراوانی از «سبز» و «پاک» گرفته تا «بدون پلاستیک» به گوش میرسند. اما این روزها، «کربن خنثی» به واژهای کلیدی و پرطرفدار در حوزه محیط زیست تبدیل شده است. کربن خنثی رویکردی است که با تمرکز بر به حداقل رساندن و خنثیسازی انتشار کربن، میکوشد تا محصولات کمترین تأثیر مخرب را بر سیاره ما داشته باشند. اما پرسش اینجاست: آیا «کربن خنثی» واقعاً قطبنمایی قابل اعتماد برای خریدی مناسبتر است، یا تنها یک ترفند بازاریابی دیگر برای جلب توجه؟
برای یافتن پاسخ، با متخصصان برجسته این صنعت به گفتگو نشستهایم تا جنبههای مثبت و منفی کربن خنثی و جایگاه آن را در بخش پررونق زیبایی آگاه به محیط زیست (که پیشبینی میشود ارزش بازار جهانی آن تا سال ۲۰۲۷ به ۴۰ میلیارد پوند برسد) بررسی کنیم.
ردپای کربن: چرا باید نگران باشیم؟
لیزا سکستون، بنیانگذار برند «Bolt Beauty» که پایداری را سرلوحه کار خود قرار داده، تأکید میکند: «ردپای کربن ما، یعنی میزان دیاکسید کربنی که تولید میکنیم، از اهمیت فوقالعادهای برخوردار است. CO2 و سایر گازهای گلخانهای، تابش خورشید را در جو زمین به دام انداخته و منجر به گرمایش جهانی میشوند.»
کربن خنثی: تعریفی دقیق از یک مفهوم کلیدی
کربن خنثی به معنای آن است که حجم دیاکسید کربن تولیدی (ناشی از فعالیتهایی نظیر سوزاندن سوختهای فسیلی) با میزان دیاکسید کربنی که از اتمسفر جذب یا حذف میشود، برابر یا کمتر باشد. هدف از کربن خنثی، رساندن خالص انتشار دیاکسید کربن ناشی از فعالیتها و سبک زندگیمان به صفر است. این اصل میتواند برای برندهای زیبایی، سایر کسبوکارها و حتی تکتک افراد به کار گرفته شود.
«خالص صفر» در برابر «بدون کربن»: تفاوت در چیست؟
در جهانی آرمانی، همگی ما باید ردپای کربن صفر میداشتیم؛ یعنی هیچیک از فعالیتها یا خریدهای ما منجر به انتشار دیاکسید کربن نمیشد. اما در عمل، دستیابی به این مهم تقریباً ناممکن است. از این رو، تمرکز بر کاهش حداکثری ردپای کربن، اهمیت حیاتی دارد. جامعه علمی متفقالقول است که برای جلوگیری از پیامدهای فاجعهبار برای سیاره زمین، باید انتشار گازهای گلخانهای را به «خالص صفر» برسانیم، یعنی کربن خنثی شویم. علاوه بر این، باید از شرکتها انتظار داشت که پیش از اقدام به جبرانسازی، تمام تلاش خود را برای کاهش انتشار کربن به کار گیرند.
سهگانه انتشار کربن: آشنایی با دامنههای ۱، ۲ و ۳
بر اساس پروتکل گازهای گلخانهای (استاندارد صنعتی برای سنجش و مدیریت انتشار کربن)، سه «دامنه» یا «محدوده» برای ارزیابی کربنخنثی تعریف شده است:
- دامنه ۱: انتشارهای مستقیم ناشی از فعالیتهای خود شرکت.
- دامنه ۲: انتشارهای غیرمستقیم ناشی از خرید انرژی (مانند برق مصرفی برای ماشینآلات تولیدی یا روشنایی دفاتر.)
- دامنه ۳: سایر انتشارهای غیرمستقیم، مثل انتشارهای مرتبط با استخراج مواد اولیه، تولید قطعات توسط تأمینکنندگان، یا حملونقل محصولات.
سکستون تأکید میکند: «درک اینکه هنگام صحبت از کربن خنثی، به کدام «دامنه» اشاره میکنیم، بسیار حائز اهمیت است. اگر تمام کسبوکارها کربن خنثی بودند، تنها دغدغه ما انتشارات دامنه ۱ بود. اما واقعیت اینگونه نیست و شرکتها باید مسئولیت انتشارات غیرمستقیم خود را نیز بپذیرند.»
کربن خنثی به معنای آن است که حجم دیاکسید کربن تولیدی (ناشی از فعالیتهایی نظیر سوزاندن سوختهای فسیلی) با میزان دیاکسید کربنی که از اتمسفر جذب یا حذف میشود، برابر یا کمتر باشد. هدف از کربن خنثی، رساندن خالص انتشار دیاکسید کربن ناشی از فعالیتها و سبک زندگیمان به صفر است. این اصل میتواند برای برندهای زیبایی، سایر کسبوکارها و حتی تکتک افراد به کار گرفته شود.
برندهای زیبایی و چالش کربن خنثی: از تولید تا مصرفکننده
سکستون میگوید: «داشتن میزانی از ردپای کربن برای یک برند زیبایی اجتنابناپذیر است. برای بسیاری از برندها، انتشارات دامنه ۱ ممکن است ناچیز باشد، مگر آنکه تأسیسات تولیدی اختصاصی داشته باشند. بخش عمده انتشارات معمولاً در دامنه ۳ قرار میگیرد، مانند خرید بستهبندی از تأمینکنندهای که از انرژی الکتریکی برای ماشینآلات خود استفاده کرده است. برندها باید تمامی مراحل حملونقل را طبق استانداردهای بینالمللی ثبت و محاسبه کنند تا به برآورد دقیقی از ردپای کربن کلی خود دست یابند. بنابراین، برای تبدیل شدن به یک برند زیبایی کربن خنثی، باید تمامی این دامنهها را مدنظر قرار داد، نه فقط دامنه ۱. این امر مستلزم همکاری تنگاتنگ با کل زنجیره تأمین است.»
مالی هارت، بنیانگذار برند رژ لب «Highr» در این رابطه میگوید: «دشوارترین بخش دستیابی به کربن خنثی کامل دیاکسید کربن، یافتن شرکایی در دامنههای ۲ و ۳ است که خود نیز در انرژیهای تجدیدپذیر سرمایهگذاری کرده باشند. حتی حالا هم داشتن یک زنجیره تأمین صددرصد تجدیدپذیر تقریباً غیرممکن است. خوشبختانه، شرکتهای ارائهدهنده خدمات جبران CO2 با ارائه برنامههای «استاندارد طلایی»، به گسترش استفاده از انرژیهای تجدیدپذیر در سراسر جهان کمک شایانی کردهاند. ما با همکاری آنها میتوانیم CO2 عملیاتی مصرفشده در تولید محصولات «Highr» را جبران کنیم.»
«جبرانسازی» و «اعتبارهای کربن»: وقتی کاهش به تنهایی کافی نیست
سکستون توضیح میدهد: «پس از اندازهگیری دقیق میزان انتشار، اولین گام برای یک برند باید کاهش این میزان باشد. بخشی از انتشارها که قابل کاهش نیست، باید از طریق خرید «اعتبارهای کربن» جبران شود. این اعتبارها، ابزارهای مالی ویژهای هستند که برای خنثیسازی انتشار دیاکسید کربن خریداری میشوند. هزینه این اعتبارها، معادل هزینه لازم برای حذف مقدار مشخصی (معمولاً یک تن) دیاکسید کربن از محیط زیست است.»
درآمد حاصل از فروش اعتبارهای کربن صرف حمایت از پروژههایی میشود که یا سطح دیاکسید کربن را با جبران میزان تولیدشده کاهش میدهند، یا به کاهش تولید اولیه آن کمک میکنند. طرحهای کاشت درخت (که دانشمندان آن را «جذب کربن» مینامند) از محبوبترین گزینهها هستند. با این حال، برای دستیابی به بهترین نتایج، این جبرانسازی باید همزمان با تلاش جدی شرکت برای کاهش انتشارهای موجود خود صورت گیرد.
شفافیت، کلید اعتماد: چگونه ادعاهای کربن خنثی را راستیآزمایی کنیم؟
وقتی یک برند زیبایی (یا هر نهاد دیگری) ادعای کربن خنثی بودن را مطرح میکند، باید دقیقاً بدانیم منظور چیست. برای مثال، کربن خنثی بودن در دامنه ۱ با دامنه ۳ تفاوت بنیادین دارد. این امر کار را برای مصرفکننده دشوار میکند. بنابراین، برندها موظفاند به روشنی توضیح دهند که چه اقداماتی انجام دادهاند و چرا. صرف گفتن «ما کربنخنثی هستیم» کافی نیست و باید دامنه اقدامات و روشهای مدیریت جبران کربن خود را شفافسازی کنند.
بهترین راه برای اطمینان از صحت ادعاهای کربن خنثی برند مورد علاقهتان، مراجعه به وبسایت رسمی آن است. برندهایی که واقعاً به کربن خنثی متعهد هستند، در مورد تلاشهای خود شفاف عمل کرده و به پرسشهای مربوط به شیوههای زیستمحیطیشان پاسخگو خواهند بود.
کربن خنثی و دیگر مفاهیم مرتبط: نگاهی همهجانبه
- زیبایی بدون پلاستیک
چالش اصلی پایداری، وجود بدهبستانهای اجتنابناپذیر است. یک برند میتواند همزمان ارگانیک، قابل بازیافت، بدون پلاستیک و کربن خنثی باشد، اما هر یک از اینها پیچیدگیهای خاص خود را دارد. بستهبندی بدون پلاستیک یعنی استفاده از موادی مانند آلومینیوم، شیشه یا کاغذ. اغلب ما شیشه را پایدارتر از پلاستیک میدانیم، اما واقعیت این است که تولید شیشه و وزن بیشتر آن، منجر به ردپای کربن بالاتری میشود. البته برند میتواند این میزان را جبران کند، اما همواره «کاهش» بر «جبران» ارجحیت دارد.
- مواد ارگانیک و طبیعی
استانداردهای ارگانیک به معنای عدم استفاده از مواد شیمیایی و کودهای مصنوعی در کشاورزی است. شواهد فراوانی نشان میدهد که مزارع ارگانیک به دلیل عدم استفاده از آفتکشها، حدود ۵۰درصد تنوع زیستی بیشتری دارند. تحقیقات اخیر نیز نقش بالقوه خاک ارگانیک در جذب مجدد کربن را برجسته کردهاند. خاکی که کمتر تحت فشار کشاورزی صنعتی بوده، توانایی بیشتری برای جذب کربن دارد.
- بازیافت
مبحث قابلیت بازیافت در محصولات زیبایی کمی پیچیده است. صرف اینکه یک بستهبندی از نظر فنی قابل بازیافت باشد، تضمین نمیکند که واقعاً بازیافت خواهد شد. نرخ بازیافت در کشورهای مختلف (و حتی مناطق مختلف یک کشور) بسیار متفاوت است. به باور پژوهشگران، باید فرهنگی را ترویج داد که بر «کاهش مصرف» به جای «مصرف بیش از حد» تأکید کند. چرا به جای تولید بستهبندیهای حجیم و چندلایه که صرفاً «قابل بازیافت» هستند، آنها را از ابتدا حذف نکنیم؟ این رویکرد از منظر کاهش انتشار گازهای گلخانهای نیز بهتر است، زیرا منجر به مصرف مواد اولیه کمتر، تولید کمتر و وزن حملونقل پایینتر میشود.
وقتی یک برند زیبایی (یا هر نهاد دیگری) ادعای کربن خنثی بودن را مطرح میکند، باید دقیقاً بدانیم منظور چیست. برای مثال، کربن خنثی بودن در دامنه ۱ با دامنه ۳ تفاوت بنیادین دارد. این امر کار را برای مصرفکننده دشوار میکند. بنابراین، برندها موظفاند به روشنی توضیح دهند که چه اقداماتی انجام دادهاند و چرا. صرف گفتن «ما کربنخنثی هستیم» کافی نیست و باید دامنه اقدامات و روشهای مدیریت جبران کربن خود را شفافسازی کنند.
مصرفکننده آگاه: گامهای شما برای آگاهی نسبت به کربن
سکستون در این رابطه میگوید: «هیچ راهحل معجزهآسایی وجود ندارد. گذار به جهانی کربن خنثی فرآیندی بسیار پیچیده است. اولین گام برای همه ما، درک دقیق مفاهیمی چون انتشار کربن و اعتبارهای کربن است. خوشبختانه، منابع آموزشی ارزشمندی مانند محاسبهگر «WWF» برای سنجش ردپای کربن شخصی در دسترس هستند.» همچنین ابزارهایی مانند «GiKi Zero» به مصرفکنندگان کمک میکنند تا ردپای کربن خود را ردیابی، درک و کاهش دهند. خرید محصولات محلی نیز اغلب انتخاب هوشمندانهای است. اگرچه همیشه ساده نیست، اما محصولاتی که مسافتهای طولانی را طی نکردهاند، معمولاً ردپای کربن کمتری دارند. با این حال، اصل طلایی همچنان «کمتر بخر، بهتر بخر» است. سادهسازی روتین مراقبت از پوست نیز به معنای کاهش اثربخشی نیست.
عوامل کلیدی در ردپای کربن محصولات شما
- مسافت حملونقل: خرید محصولات محلی به جای کالاهای وارداتی، انتخابی به مراتب بهتر است.
- وزن کالا: کالاهای سنگینتر به دلیل تأثیر بیشتر بر فرآیند حملونقل، ردپای کربن بیشتری دارند.
- میزان و نوع بستهبندی: بستهبندی بیشتر مساوی است با ردپای کربن بیشتر. علاوه بر این، به دلیل تفاوت در روشهای تولید و وزن، همه انواع بستهبندی اثر یکسانی ندارند.
- ماهیت کالا: گوشت و لبنیات ردپای کربن بالاتری دارند. گوشت گاو به دلیل تولید گاز متان توسط دام، وضعیت نامطلوبتری دارد.
نشانههای اعتماد: کدام گواهینامههای کربن خنثی معتبرند؟
- Climate Neutral: این سازمان چارچوبی را برای کسبوکارها جهت جبران کربن ارائه میدهد. مشتریان با مشاهده لوگوی آن میتوانند اطمینان حاصل کنند که محصول دارای ردپای کربن خالص صفر است. این گواهینامه تاکنون به جبران بیش از ۱۷۲ هزار تن کربن کمک کرده است.
- Gold Standard: سنجش دقیق میزان موفقیت پروژههای کاهش یا حذف کربن دشوار است. «Gold Standard» سازمانی است که با فرآیندهای دقیق خود، اثربخشی پروژهها را ارزیابی کرده و از عدم بروز پیامدهای ناخواستهای مانند تخریب زیستگاه اطمینان حاصل میکند.
- Carbon Jacked: این سازمان انتشار کربن برندها را ارزیابی میکند و از اعتبار بالایی برخوردار است، زیرا تنها با پروژههای دارای استاندارد طلایی سازمان ملل همکاری میکند. این پروژهها نهتنها به جبران کربن کمک میکنند، بلکه در راستای دستیابی به طیف وسیعی از اهداف توسعه پایدار سازمان ملل نیز فعالیت دارند.
- تعهد خود برندها: شرکتهایی که نسبت به انتشار کربن خود رویکردی جدی دارند، باید با آغوش باز به پرسشهای مشتریان در مورد اقداماتشان برای متعادلسازی ردپای کربن پاسخ دهند. از برندهایی که در این زمینه طفره میروند، اجتناب کنید و به آنهایی که با افتخار سیاستهای خود را اعلام میکنند، اعتماد کنید. کمکهای مالی قابل توجه به سازمانهای خیریه معتبر مانند «Amazon Frontlines» و «Rainforest Alliance» که در زمینه کاشت درخت و سایر فرآیندهای جبرانسازی فعالیت میکنند نیز میتواند نشانهای مثبت باشد.
آینده زیبایی کربن خنثی: فراتر از جبران، بهسوی تغییرات بنیادین
به گفته «جسی بیکر»، بنیانگذار «Provenance»، پیشرو جهانی در فناوری بازاریابی پایداری: «بحران اقلیمی، مهمترین چالش نسل ماست و خریداران به دنبال برندهایی هستند که در این مسیر پیشگام باشند. فرصت بزرگی برای برندها وجود دارد تا در زمینه کربنخنثی رهبری را به دست گیرند، اما لازم است کسبوکارها از مرحله جبرانسازی فراتر رفته و تغییرات عملیاتی واقعی و پایداری را در دستور کار خود قرار دهند.»
شفافیت در مورد تأثیرات اقلیمی یک برند، عاملی کلیدی است که بهویژه با توجه به تنوع گسترده محصولات در قفسههای فروشگاهها، میتواند تأثیر مثبتی بر تصمیمگیری آگاهانه خریداران داشته باشد.
