آلودگی هوا بهطور متوسط بیش از ۲۶۰ روز در سال کلانشهرهای ایران را درگیر میکند، اما سهم «محصولات ضدآلودگی پوست» در بازار زیبایی کشور تقریباً ناچیز است؛ بازاری که بهعقیده مدیر آکادمی زیبایی ایران تمام انرژی تبلیغاتی خود را بر جوانسازی متمرکز کرده و بخش حیاتی محافظت از پوست را به حاشیه رانده است. محمد بقایی، عضو انجمن تولیدکنندگان محصولات آرایشی و بهداشتی، در گفتوگو با خانومی بیزینس هشدار میدهد که ایران هنوز وارد موج جهانی Anti-Pollution Skincare نشده و عدم فرهنگسازی، غفلت رسانهای و نبود کمپینهای تخصصی باعث شده اثرات واقعی آلایندهها—از تخریب سد دفاعی پوست تا پیری زودرس—در اقتصاد زیبایی ایران نادیده بماند.
آلودگی هوا چه تأثیری بر سلامت پوست دارد و چگونه میتواند باعث مشکلات پوستی شود؟
آلودگی هوا میتواند به عنوان یک عامل محیطی، آثار متنوع و متعددی بر سلامت پوست برجای بگذارد. از آنجا که پوست مستقیماً با هوا در تماس است، اولین عضوی است که در معرض آلایندهها قرار میگیرد و طبیعی است که به این عوامل واکنش نشان دهد؛ حتی اگر این واکنشها در ابتدا قابل مشاهده نباشند. یکی از مهمترین پیامدها، آسیب به سد دفاعی پوست در اثر تماس با ذرات ریز آلاینده مانند PM2.5 است. این ذرات میتوانند به لایههای سطحی پوست نفوذ کرده، میزان چربیهای طبیعی آن را کاهش دهند، pH پوست را تحت تأثیر قرار دهند و افزایش قابل توجهی در از دست رفتن آب از طریق اپیدرم ایجاد کنند. نتیجه این وضعیت، خشکی، حساسیت بیشتر و افزایش احتمال بروز التهاب است. بنابراین، تأثیر ذرات آلاینده بر سد دفاعی پوست کاملاً واقعی و غیرقابل چشمپوشی است.
واکنش دوم پوست نسبت به آلودگی هوا ناشی از آلایندههایی مانند اکسید نیتروژن (NO₂)، اوزون، فلزات سنگین و ترکیبات آلی فرّار است. این مواد با تولید رادیکالهای آزاد، باعث شکلگیری گونههای واکنشگر اکسیژنی (ROS) میشوند که اصطلاحاً استرس اکسیداتیو نام دارد. استرس اکسیداتیو میتواند سلولهای پوستی را هدف قرار دهد، ذخایر کلاژن و الاستین را کاهش دهد و ترکیبات چربی محافظ پوست را دچار اکسیداسیون کند. در نتیجه، روند پیری پوست تسریع شده و پوست دچار افتادگی، خطوط ریز و کاهش شفافیت میشود.
یکی دیگر از اثرات مهم آلودگی، ایجاد اختلال در رنگدانهسازی پوست است. آلایندهها مسیرهای التهابی پوست را فعال کرده و این التهاب میتواند تولید ملانین را افزایش دهد. پیامد آن بروز لکهای تیره، افزایش ناهماهنگی در رنگ پوست و ایجاد ظاهری کدر و بیروح است. در چنین شرایطی پوست شادابی خود را از دست میدهد و مستعد تشکیل هایپرپیگمنتیشن مزمن میشود.
آلودگی هوا همچنین میتواند آکنه را در افراد مستعد تشدید کند. یکی از دلایل این موضوع، اکسیداسیون سبوم است؛ چربیهای اکسید شده میتوانند منافذ را مسدود کنند و زمینه را برای تشکیل کومدون فراهم آورند. علاوه بر این، آلودگی قادر است تعادل میکروبیوم پوست را برهم بزند که نتیجه آن افزایش التهاب، قرمزی و بروز آکنههای التهابی است. این اختلالات میکروبی نقش مهمی در ایجاد اختلالات مزمن پوستی دارند.
از سوی دیگر، آلایندههای محیطی میتوانند میزان کلاژن نوع یک پوست را کاهش دهند و فعالیت آنزیمهای ماتریکسمتالوپروتئیناز (MMPs) را افزایش دهند. این آنزیمها به تخریب ساختارهای نگهدارنده پوست کمک میکنند و نتیجه آن شلشدگی، افتادگی و افزایش چینوچروکهای زودرس است. افزایش MMPها همچنین به سد دفاعی پوست و میکروبیوم آسیب میزند و توانایی پوست برای ترمیم و بازسازی را بهطور جدی کاهش میدهد.
در واقع، پوست برای روند صحیح ترمیم نیازمند محیطی آرام، متعادل و دور از التهاب است. اما در هوای آلوده، پوست در معرض التهاب مزمن و سیگنالهای بیوشیمیایی مخرب قرار دارد. این وضعیت باعث میشود که پوست فرصت کافی برای ترمیم نداشته باشد و الگوی ترمیم بهطور قابل توجهی مختل شود. در نهایت، تجمع این عوامل میتواند به پیری زودرس، التهاب مداوم و کاهش کیفیت کلی پوست منجر گردد.
برندهای ایرانی در زمینه تولید محصولات ضدآلودگی هوا چه پیشرفتهایی داشتهاند و آیا این محصولات مورد استقبال قرار گرفتهاند؟
به نظر میرسد موضوع آلودگی هوا و استفاده از محصولات مرتبط با آن در کشور ما به اندازه کافی مورد توجه قرار نگرفته است. به عبارت دیگر، در زمینه فرهنگسازی در این حوزه کاستیهایی وجود دارد و متأسفانه همه چیز به ظاهر پوست برمیگردد. امروزه بیشتر تمرکز بر روی جوانسازی پوست است؛ به این معنا که افراد به دنبال راهکارهایی برای جوانتر به نظر رسیدن هستند، اما کمتر به اهمیت جلوگیری از پیری ناشی از آلایندهها و محافظت از سد دفاعی پوست توجه میشود.
بااینحال شرکتهای متعددی محصولات ضد آلودگی هوا را تولید میکنند. هرچند که برخی از این محصولات بهطور مستقیم با کلیدواژه “ضد آلودگی هوا” شناخته نمیشوند، اما بسیاری از برندها محصولاتی دارند که حاوی آنتیاکسیدان هستند و در واقع به مقابله با استرسهای اکسیداتیو کمک میکنند. این محصولات بسیار مفید هستند.
مرطوبکنندهها نیز در این ایام اهمیت ویژهای دارند، زیرا به بازسازی خط دفاعی پوست کمک میکنند. استفاده از شویندههای غیرتهاجمی و ملایم نیز بسیار مؤثر است. همچنین، ضدآفتابها در این شرایط هوایی ارزش بالایی دارند. علاوه بر این، پاکسازی پوست و تمیز کردن آن پس از بازگشت به منزل، امری حیاتی است.
من یک توصیه خاص دارم که به آن “قانون طلایی سه دقیقه” میگویم. بعد از شستن پوست، عزیزان باید حداکثر تا سه دقیقه از مرطوبکننده استفاده کنند. این کار میتواند به طور چشمگیری سطح دفاعی پوست را بهبود بخشد و باعث شود که پوست دوباره حالت طبیعی خود را به دست آورد. رعایت این نکته بسیار مهم است و میتواند به میزان زیادی از آسیبهای ناشی از آلودگی جلوگیری کند. هرچند که این کار ممکن است دشوار باشد و حجم بالای آلایندهها قطعاً تأثیرات خود را بر روی پوست خواهد گذاشت.
برندهای ایرانی چه اقداماتی برای افزایش آگاهی عمومی درباره تأثیرات آلودگی هوا بر پوست انجام دادهاند و آیا کمپینهای آموزشی در این زمینه وجود دارد؟
متأسفانه، من تا به حال چیزی در این زمینه ندیدهام که تغییر چشمگیری ایجاد کند و این به دلیل ترندهای بازار است. همه به دنبال جوانتر شدن هستند و میخواهند دو، پنج و یا حتی ده سال جوانتر به نظر برسند، اما کمتر کسی به فکر محافظت و مراقبت از پوست خود است. برگزاری یک کمپین در این رابطه میتواند بسیار مؤثر و مفید باشد. ما در کشوری زندگی میکنیم که آلودگی هوا، اگر اشتباه نکنم، بیش از ۲۶۰ روز در سال در کلانشهرها و شهرهای صنعتی وجود دارد. بنابراین نباید نسبت به این موضوع بیتفاوت باشیم و باید آن را به عنوان بخشی از روتین مراقبت از پوست خود لحاظ کنیم و با آن زندگی کنیم.
با توجه به این حجم از آلودگی آیا مصرفکنندگان ایرانی به اهمیت استفاده از محصولات ضدآلودگی آگاه هستند و چقدر به این موضوع توجه میکنند؟
قطعا این اتفاق نیفتاده است، زیرا بیوتیهای ما توجهی به این موضوع ندارند و فضای مجازی بیشتر به زیبایی توجه میکند تا به محافظت از سلامت پوست. بنابراین، از خانومی درخواست میکنم که این کمپین را راهاندازی کنند و ما نیز از آن حمایت خواهیم کرد.
