این روزها در شبکههای اجتماعی، روشی عجیب و به ظاهر ساده برای مراقبت از پوست دوباره ترند شده: «روش مرد غارنشین». فکرش را بکنید، مثل یک رژیم غذایی پالئو (که با الهام از رژیم غذایی اجداد غارنشینان ایجاد شده)، اما برای صورتتان! نه خبری از شوینده است، نه مرطوبکننده، و حتی آب هم ممنوع. پوستتان را کاملاً به حال خودش رها میکنید تا هر کاری دلش خواست، انجام دهد.
طرفداران این روش ادعا میکنند که با کنار گذاشتن محصولات شیمیایی، جوشها کمتر میشوند و پوستشان کمتر تحریک میشود. شاید برای مدت کوتاهی، این سادگی فوایدی داشته باشد، اما اگر کاملاً قید محصولات مراقبتی، بهخصوص آب را بزنید، ممکن است دچار یک مشکل کمتر شناختهشده به نام «درماتیت نگلکتا» شوید.
«درماتیت نگلکتا» اولین بار در سال ۱۹۹۵ در دنیای پزشکی مطرح شد. این عارضه، التهابزا نیست، بلکه زمانی رخ میدهد که پوست برای مدت طولانی به درستی تمیز نشود. بیشتر در افرادی با مشکلات عصبی یا روانی، یا کسانی که از تمیز کردن زخمهای جراحی، مناطق حساس پوستی یا حتی به دلیل عدم رعایت بهداشت فردی دوری میکنند، دیده میشود. معمولاً روی صورت، سینه و دست و پا ظاهر میشود، اما میتواند در هر جای بدن اتفاق بیفتد. نشانهی بارز آن تجمع لایهای رنگی و پوستهپوسته است که شبیه «پوستههای خشک ذرت» به نظر میرسد.
چه چیزی روی پوست جمع میشود؟
پوست ما دائماً در حال بازسازی است. سلولهای جدید از پایین شکل میگیرند و سلولهای قدیمیتر به سمت بالا رانده میشوند و در نهایت به دلیل نرسیدن اکسیژن میمیرند. ما روزانه حدود ۵۰۰ میلیون سلول مرده پوستی (معادل دو گرم) را از دست میدهیم. شاید کم به نظر برسد، اما اگر صورتتان را نشویید، همین مقدار کم هم به سرعت به تجمع آلودگی و کدر شدن پوست منجر میشود. این لایهی انباشتهشده، که اغلب نادیده گرفته میشود، گاهی اوقات میتواند مشکلات جدی پوستی، از جمله سرطان را پنهان کند که تنها پس از برداشتن لایه اضافی آشکار میشوند. در پوستهای تیره، تشخیص زودهنگام سرطان پوست دشوارتر است و درماتیت نگلکتا میتواند این چالش را دوچندان کند.
اما فقط سلولهای مرده نیستند که تجمع مییابند. ترشحات طبیعی پوست، یعنی عرق و سبوم (چربی پوست)، نیز به این لایه محافظتی اضافه میشوند. سبوم، مادهای روغنی است که از غدد چربی ترشح میشود و به حفظ رطوبت و مبارزه با میکروبها کمک میکند. عرق هم حاوی پپتیدهای ضد میکروبی است. اما اگر این ترشحات نتوانند به سطح پوست برسند یا به درستی عمل کنند (مثلاً به دلیل گرفتگی منافذ یا پخش نشدن با شستشو)، دفاع طبیعی پوست ضعیف شده و زمینه برای رشد باکتریها یا قارچها فراهم میشود.
نادیده گرفتن کامل مراقبت از پوست شاید امری راحت و طبیعی به نظر برسد، اما این کار میتواند سیستمهای ظریف و متعادل پوست را مختل کند. اگر پوستتان بیش از حد تحت فشار قرار گیرد، نمیتواند وظیفهاش را به خوبی انجام دهد، که نه تنها به گرفتگی منافذ، بلکه به عفونتهای احتمالی منجر میشود.
خوشبختانه، درمان «درماتیت نگلکتا» نسبتاً آسان است. موارد خفیف با آب گرم و صابون برطرف میشوند و تجمعات سرسختتر ممکن است به پاکسازی با الکل نیاز داشته باشند. در موارد شدید، متخصصان پوست ممکن است کرمهای لایهبردار تجویز کنند.
نادیده گرفتن کامل مراقبت از پوست شاید امری راحت و طبیعی به نظر برسد، اما این کار میتواند سیستمهای ظریف و متعادل پوست را مختل کند. اگر پوستتان بیش از حد تحت فشار قرار گیرد، نمیتواند وظیفهاش را به خوبی انجام دهد، که نه تنها به گرفتگی منافذ، بلکه به عفونتهای احتمالی منجر میشود.
بازگشت به اصول اولیه: نه افراط، نه تفریط!
یک نکته را روشن کنیم: شما نیازی به یک روتین ده مرحلهای پردردسر ندارید. اما چند اقدام پایه برای مراقبت از پوست، علاوه بر تمیز نگه داشتن آن، تفاوت زیادی ایجاد میکند:
- آبرسانی از درون: نوشیدن آب کافی، بهویژه اگر میزان مصرفتان کم است، به بهبود آبرسانی پوست کمک میکند.
- مرطوب کردن از بیرون: یک مرطوبکننده ساده با موادی مانند اسید هیالورونیک یا گلیسیرین، رطوبت را در پوست نگه میدارد و از سد طبیعی آن حمایت میکند. ترکیب اسید هیالورونیک با وزن مولکولی بالا و پایین میتواند هم آبرسانی عمقی و هم حفظ رطوبت سطحی را فراهم کند. موادی مانند سدیم PCA نیز رطوبت را از هوا به پوست میکشاند و آن را نرم و لطیف نگه میدارند، که این امر بهویژه برای پوستهای تیره مهم است.
- استفاده هرروزه از ضدآفتاب: فارغ از رنگ پوستتان، هر روز ضدآفتاب بزنید. ملانین تا حدی از پوست در برابر اشعه UV محافظت میکند، اما برای جلوگیری از سرطان پوست، پیری زودرس یا مشکلات رنگدانهای کافی نیست. اشعه UV به کلاژن پوست آسیب میرساند و باعث پیری و افتادگی آن میشود. ضدآفتاب به جلوگیری از این اثرات طولانیمدت پیری کمک میکند.
لایهای آشنا: از رحم مادر تا پوست شما
اگر فکر میکنید پوستتان هرگز پوشیده از تجمع مواد نبوده، شاید بد نباشد دوباره به آن فکر کنید. در رحم مادر، غدد چربی شما مادهای به نام «ورنیکس کازئوزا» تولید میکردند که به معنای «لایه پنیری» است. این پوشش مومی، که روی بسیاری از نوزادان دیده میشود، از سبوم و پوست مرده تشکیل شده و نوزادان را در طول تولد مرطوب، عایق و محافظت میکند. این خودش دلیلی است که نشان میدهد تجمع مواد روی پوستتان آنقدرها هم که به نظر میرسد غیرطبیعی نیست.
در دنیایی پر از محصولات مراقبتی شاید ترندهایی این چنینی که بحث بازگشت به طبیعی بودن را پیش میکشند، وسوسهانگیز باشند. اما پوست شما یک عضو پیچیده و پرتلاش است که بد نیست از کمی حمایت سود ببرد. تحقیقات بیشتری لازم است تا بفهمیم مراقبت از پوست چگونه بر افراد مختلف تأثیر میگذارد. عواملی مانند جنسیت بیولوژیک، رنگ پوست، محیط و ژنتیک همگی نقش دارند. اما قدمهای سادهای مانند نوشیدن آب، استفاده از مرطوبکننده و زدن ضدآفتاب میتواند به پوست شما کمک کند تا بهترین عملکرد را داشته باشد.
پس قبل از اینکه هر چیزی را در حمام خود دور بریزید، به یاد داشته باشید که «طبیعی» همیشه به معنای «بهتر» نیست. پوست شما برای محافظت از شما تکامل یافته، اما گاهی اوقات به کمک کوچکی نیاز دارد.
