پلتفرمهای سلامت دیجیتال نقش مؤثری در کاهش فشار بر سیستم درمانی کشور و افزایش آرامش روانی بیماران در شرایط بحرانی دارند. در چنین موقعیتهایی، این پلتفرمها بهعنوان پل ارتباطی میان مردم و خدمات درمانی عمل میکنند. در واقع، پلتفرمهای سلامت دیجیتال با فراهمکردن امکان ویزیت آنلاین شبانهروزی توسط پزشکان عمومی، متخصصان و روانپزشکان، این فرصت را در اختیار کاربران قرار میدهند که بدون نیاز به مراجعه حضوری، خدمات پزشکی مورد نیاز خود را دریافت کنند. مهدی خدادادی، رئیس کمیسیون سلامت دیجیتال سازمان نظام صنفی رایانهای و مدیرعامل دکتر ساینا در همین رابطه به «خانومی بیزینس» میگوید: در زمان جنگ ۱۲ روزه، بهدلیل تعطیلی مطبها، کمبود پزشکان و درگیر بودن اکثر بیمارستانها با درمان مجروحان جنگ، شرایط مناسبی برای ارائه خدمات پزشکی وجود نداشت. در چنین وضعیتی، پلتفرمهای سلامت دیجیتال توانستند با تسهیل فرآیند درمان، پیگیری و فالوآپ بیماران یا افرادی که علائم بیماری داشتند، نقش مؤثری ایفا کنند.
به گفته او، این پلتفرمها با استفاده از زیرساختهایی که پیشتر در حوزه سلامت ایجاد شده بود، مسئله دسترسیپذیری را حل کردند و به مردم این امکان را دادند که در هر زمان، مکان و ساعتی به پزشکان متخصص و ارائهدهندگان خدمات سلامت دسترسی داشته باشند. این دسترسی از طریق ویزیت آنلاین فراهم میشد.
پلتفرمهای سلامت دیجیتال در شرایط جنگ 12 روزه چگونه به ارائه خدمات بهداشتی و درمانی به جامعه کمک کردند؟
زمانی که وقایعی مانند جنگ رخ میدهد و چالشی در جامعه ایجاد میشود، اولین مشکلی که مردم با آن مواجه میشوند، موضوع دسترسیپذیری است. در روزهایی که شهرهایی مانند تهران تخلیه شده بودند و پزشکان در دسترس نبودند، جمعیت به شهرستانها مهاجرت کرده و توزیع جمعیتی به هم ریخته بود و مردم به پزشکان خود دسترسی نداشتند. در چنین شرایطی درست مانند زمان کرونا کسبوکارهای سلامت دیجیتال نشان دادند که واقعاً میتوانند تسهیلگر ارتباط بین مردم و ارائهدهندگان خدمات سلامت باشند.
درواقع در زمان جنگ ۱۲ روزه، بهدلیل تعطیلی مطبها، کمبود پزشکان و درگیر بودن اکثر بیمارستانها با درمان مجروحان جنگ، شرایط مناسبی برای ارائه خدمات پزشکی وجود نداشت. در چنین وضعیتی، پلتفرمهای سلامت دیجیتال توانستند با تسهیل فرآیند درمان، پیگیری و فالوآپ بیماران یا افرادی که علائم بیماری داشتند، نقش مؤثری ایفا کنند.
این پلتفرمها با استفاده از زیرساختهایی که پیشتر در حوزه سلامت ایجاد شده بود، مسئله دسترسیپذیری را حل کردند و به مردم این امکان را دادند که در هر زمان، مکان و ساعتی به پزشکان متخصص و ارائهدهندگان خدمات سلامت دسترسی داشته باشند. این دسترسی از طریق ویزیت آنلاین فراهم میشد. در این دوره یکسری خدمات دیگر نیز وجود داشت. به عنوان مثال، در تهران، در زمانی که بسیاری از داروخانهها تعطیل بودند و مردم به سختی میتوانستند داروهای مورد نیاز خود را پیدا کنند و به آنها دسترسی پیدا کنند، پلتفرمهای سلامت دیجیتال اقدام به ارائه خدمات تحویل دارو کردند.
علیرغم تمام بیمهریها و ناملایماتی که در این مدت از سوی نهادهایی مثل بیمه، وزارت بهداشت، سازمان غذا و دارو و… بر پلتفرمهای سلامت دیجیتال تحمیل شد، این پلتفرمها در شرایط دشوار به کمک جامعه آمدند و توانستند حال خوب را به مردم هدیه دهند. آنها با ایجاد دسترسیپذیری و تسهیل فرآیند درمان، کمک کردند تا افراد کمتر دچار زحمت شوند. حتی بسیاری از پلتفرمها خدمات خود را به صورت رایگان ارائه کردند. به عنوان مثال، ما در دکتر ساینا مشاوره روانشناسی را برای افرادی که با اختلالات روانی ناشی از جنگ و استرس و افسردگی که برای مردم ایجاد کرده بود، فراهم کردیم. همچنین، بسیاری از پلتفرمهای دیگر نیز در این زمینه اقدامات خوبی انجام دادند و در کنار مردم بودند. خوشحالیم که توانستیم بار دیگر مسئولیت اجتماعی خود را به نحو احسن انجام دهیم.
قطعی اینترنت چه تأثیری بر پلتفرمهای سلامت دیجیتال داشت؟
به هر حال، قطع شدن اینترنت یک چالش جدی است که رفتار کاربران را تحت تأثیر قرار میدهد. کاربران، به ویژه افرادی که از پلتفرمها خدمات میگیرند، به طور معمول در صورت عدم دسترسی به اپلیکیشنهای این پلتفرمها، نام پلتفرم یا خدمت مورد نظر را در موتورهای جستجو جستجو کرده و به گوگل مراجعه میکنند. به عنوان مثال، وقتی شما میخواهید وارد سایت دیجیکالا شوید، معمولاً دامنه یا URL آن را به خاطر ندارید و به همین دلیل عبارت «دیجیکالا» را جستجو میکنید تا نتایج مرتبط را ببینید و وارد سایت شوید.
قطع شدن اینترنت و عدم دسترسی به اینترنت جهانی و گوگل، به طور حتم مشکلاتی را برای کاربران ایجاد میکند و نگرانی ما از این بابت ناشی از این است که کاربران نمیتوانند به خدمات مورد نیاز خود دسترسی پیدا کنند و با چالشهایی روبرو میشوند. ممکن است کشور به مدت پنج یا شش روز در شرایط امنیتی خاصی قرار گیرد و ما این موضوع را درک میکنیم، اما دغدغه و نگرانی ما برای مردم است. این وضعیت باعث ایجاد چالشهایی برای آنها میشود؛ به طوری که افراد ممکن است نام دامنههایی را که نیاز دارند فراموش کنند و ما ناچار شویم با ارسال پیامک، نام دامنه را به آنها یادآوری کنیم. بنابراین، قطع اینترنت قطعاً تأثیرگذار و چالشزا خواهد بود. البته قطعی اینترنت چالشهایی را برای زیرساختهای ما در زمینه نگهداریهای امنیتی و بهروزرسانیها ایجاد میکند. ولی ما به هر نحوی این مسائل را حل خواهیم کرد. همانطور که گفتم نگرانی اصلی ما این است که مردم دچار مشکل خواهند شد. عدم دسترسی به اینترنت و موتورهای جستجو، مانع از رسیدن آنها به خدمات کسب و کارها میشود و این موضوع واقعاً نگرانکننده است.
دولت در این بحران چه رویکردی نسبت به پلتفرمهای سلامت دیجیتال اتخاذ کرد و آیا سیاستهای حمایتی یا محدودکنندهای برای این پلتفرمها وجود داشت؟
متأسفانه هیچ حمایتی از سوی نهادهای سیاستگذار، مانند وزارت بهداشت و امثالهم وجود ندارد. البته از وزارت ارتباطات و مرکز ملی فضای مجازی حداقل تماس گرفتند و پرسیدند که آیا مشکلی داریم یا چالشی داریم که بتوانند به ما کمک کنند. یک یا دو جلسه برگزار کردند و فردی را معرفی کردند که در صورت بروز مشکل، بتوانیم با او تماس بگیریم. حالا اینکه آیا مسائل واقعاً حل شد یا نه، موضوع دیگری است؛ اما حداقل این تماسها در آن شرایط برای کسبوکارها دلگرمی به همراه داشت.
نحوه برخورد دولت و رگولاتوری با پلتفرمهایی که در حوزه خدمات درمانی و کالای سلامت فعالیت میکنند، در دوره جنگ چگونه بود؟ بهعنوان مثال، پلتفرم «خانومی» تجربه قابلتوجهی در این زمینه داشته است. مسعود شاهمرادی، همبنیانگذار خانومی، در این رابطه گفت: «در حوزه عرضه مکملها و کمکهای اولیه در دوران جنگ، در خانومی تقاضا بالا رفته بود و در برحه زمانی جنگی به ما گفته شد که در حوزه کمکهای اولیه بیشتر فعالیت کنیم اما وزارت بهداشت دقیقا بعد از اتمام جنگ در اینماد به ما اخطار داد که نباید عرضه کنیم.» بهنظر شما، بهعنوان یک عضو صنفی، چه مسیری باید در این زمینه طی شود؟
در زمانهای مختلف، ما شاهد رفتارهای متفاوتی از وزارت بهداشت و مجموعههای تابعه آن هستیم. به عنوان مثال، در دوران کرونا یا شرایط مشابه، این وزارتخانه دست یاری دراز میکند و میخواهد که بقیه به کمک بیایند. حتی در این شرایط هم یکسری محتوا و اطلاعرسانی ارائه دادند تا پلتفرمهای سلامت دیجیتال از طریق رسانهها و مسیرهای ارتباطی خود با کاربران، به این موضوع کمک کنند. اما متأسفانه، در ادامه این مسیر، رفتارها تغییر میکند و علت این تغییرات، نبود یکپارچگی در وزارت بهداشت است. به عنوان مثال، دفتر بهداشت سلامت روان ممکن است در شرایط جنگی از ما بخواهد که به آنها کمک کنیم، اطلاعرسانی کنیم و خدمات رایگان ارائه دهیم. اما زمانی که مشکلی پیش میآید و از آنها درخواست همکاری میکنیم، متوجه میشویم که آنها دسترسی لازم را ندارند و مثلا نمیتوانند در زمینه توزیع دارو کمک کنند. این از هم گسیختگی ارتباطی در وزارت بهداشت باعث میشود این برداشت شود که هر بخش ساز خودش را کوککند و به دنبال انجام کار خودش باشد که البته برداشت درستی است.
انتظار میرود وزارت بهداشت که در زمانهای بحران از ظرفیت کسبوکارها کمک میگیرد، در تعاملات بعدی این موضوع را مدنظر قرار دهد که همین کسبوکارها هستند که در شرایط سخت میتوانند به آنها کمک کنند، همراهی داشته باشند، خدمات ارائه دهند و در کنارشان بمانند. البته این مسئله ناشی از ضعف ساختار سازمانی، ارتباطات ضعیف و مشکلات مشابه در وزارت بهداشت است که منجر به بروز چنین چالشهایی میشود.
چگونه میتوان پس از جنگ به بهبود عملکرد پلتفرمهای سلامت دیجیتال دست یافت و چه اقداماتی میتواند به افزایش کارایی آنها کمک کند؟
به نظر میرسد که یکی از راههای مؤثر برای بهبود عملکرد پلتفرمهای سلامت دیجیتال در شرایط کنونی، اقداماتی از سوی سیاستگذاران و نهادهای حمایتی مانند مرکز ملی فضای مجازی و وزارت ارتباطات است. این نهادها میتوانند با ترویج و معرفی سرویسهای موجود در حوزه سلامت، به افزایش آگاهی مردم کمک کنند تا آنها بتوانند از این خدمات بهرهمند شوند. این اقدام خود نوعی حمایت به شمار میرود و میتواند تأثیر مثبتی بر استفاده از خدمات سلامت دیجیتال داشته باشد. علاوه بر این، ممکن است پلتفرمها با چالشهایی مواجه شوند که نیاز به حمایت و زیرساختهای ضروری دارند. شناسایی و رفع این چالشها نیز بخشی از اقداماتی است که میتواند به بهبود عملکرد این پلتفرمها کمک کند.
