موضوع فعالیت پلتفرمهای آنلاین در حوزه توزیع دارو، همچنان محل مناقشه است و فعالیت آنها در وضعیت تعلیق قرار دارد. رامین مقدم، مشاور و مدیر پروژه دارورسانی اینترنتی سازمان غذا و دارو، در گفتوگو با «خانومی بیزینس» میگوید: «حضور پلتفرمها در حوزه توزیع دارو و نه فروش، در صورتی پذیرفتنی است که فعالیت آنها در بستر داروخانههای مجاز، تحت نظارت مستمر و از طریق دادههای شفاف و قابل پیگیری انجام شود.»
او با اشاره به دستورالعمل سال ۱۳۹۷ تأکید میکند که فروش مکملهای سلامتمحور از نظر سازمان بلامانع است، به شرط آنکه از مسیر رسمی داروخانهها انجام شود. سازمان در حال بازبینی این ضوابط است تا امکان استفاده قانونی از دادههای کاربران، با رضایت آنها و در جهت تقویت رصد بازار و مقابله با قاچاق فراهم شود.
پلتفرمهای آنلاین در حوزه توزیع دارو معتقدند سازمان غذا و دارو نمیخواهد این پلتفرمها بازیگر این حوزه باشند. است. رویکرد شفاف سازمان در قبال این پلتفرمها چیست؟
سازمان غذا و دارو هیچگونه مخالفتی با حضور قانونمند و ضابطهمند پلتفرمها در حوزه توزیع دارو ندارد. اما بحث اصلی که محل اختلاف است، پایبندی به چارچوبی است که سازمان بهعنوان نهاد تنظیمگر و در سطح کلان، نظام سلامت و وزارت بهداشت در نظر دارند.
متأسفانه، تا به حال این چارچوب مورد توجه پلتفرمها قرار نگرفته و آنها به شیوهای متفاوت قصد دارند نقشآفرینی کنند. این وضعیت با قوانین بالادستی و همچنین قانون برنامه هفتم توسعه سازگاری ندارد.
اختلاف اصلی میان سازمان غذا و دارو و پلتفرمهای آنلاین بر سر چه موضوعاتی است؟
اختلاف اصلی در این است که سازمان غذا و دارو بهعنوان نهاد تنظیمگر، خواستار آن است که ابزارهای فناورانه در حوزه سلامت، نظارت خود را به بهترین نحو ممکن انجام دهند.
از آنجا که نظارت در این حوزه باید پیشگیرانه باشد، پلتفرمها در ظاهر با نظارت مخالفتی ندارند، اما تأکید میکنند که این نظارت باید به صورت پسینی باشد؛ به این معنا که تمامی فرآیندهای کسبوکار توسط خودشان انجام شود و تنها در صورت بروز شکایت یا وقوع مشکلی، سازمان وارد عمل شود.
این رویکرد مشکل اساسی دارد؛ در حوزه سلامت، استفاده از فناوری نیازمند نظارت مستمر و آنلاین است، چرا که این موضوع بهطور مستقیم با جان بیماران و افراد در ارتباط است.
اینکه ما اجازه دهیم اتفاقی رخ دهد و سپس به موضوع ورود کنیم، مورد تأیید سازمان نیست. بنابراین، چه از بعد سیاستگذاری و چه از بعد تنظیمگری، ضروری است که سازمان غذا و دارو بر این موضوع اشراف کامل داشته باشد.
بحث تصدیگری نیز مطرح نیست. صحبت از این است که ما میخواهیم در حوزه کسبوکار دخالت کنیم، اما اصلاً اینطور نیست.
آیا در شرایط فعلی، موضوع تضاد منافع میان سازمان غذا و دارو و داروخانهها با پلتفرمهای آنلاین مطرح است؟
ببینید، تضاد منافع به این معنا نیست که یک صنف خاص بخواهد تعیین کند پلتفرمها چگونه فعالیت کنند. شاید در گذشته چنین برداشتی وجود داشته، اما امروز با قاطعیت میگویم که اینگونه نیست.
ما از آن مرحله عبور کردهایم و استفاده از فناوری واقعاً اجتنابناپذیر شده است. بنابراین، هیچ مخالفتی با بهرهگیری از فناوری یا ارائهدهندگان خدمات فناورانه وجود ندارد.
مسئله اصلی این است که همهچیز باید در چارچوبی مشخص، قابل پیگیری و تحت نظارت انجام شود.
این موضوع فقط مختص ما نیست؛ تمامی کشورهایی که به سمت استفاده از فناوری رفتهاند، قوانین و مقررات سختگیرانهای وضع کردهاند که هم جنبه بازدارندگی دارد و هم امکان نظارت را برای تنظیمکنندگان فراهم میکند.
در خصوص مکملها چطور؟
در خصوص مکملها، ما در حال حاضر طبق ضوابطی که در سال ۱۳۹۷ توسط سازمان ابلاغ شده، عمل میکنیم. اما در آینده، این ضوابط را با توجه به شرایط پیشرو بازبینی خواهیم کرد.
بنابراین در حال حاضر هیچگونه محدودیتی برای پلتفرمها درخصوص فروش مکمل وجود ندارد؟
آنچه که هماکنون وجود دارد، بر اساس ضوابط و دستورالعملهایی است که در سال ۱۳۹۷ ابلاغ شده است.
طبق این ابلاغ، فروش مکملها، یعنی محصولات سلامتمحور غیر از دارو، بهطور رسمی باید توسط داروخانهها انجام شود. بهتدریج، پلتفرمهایی که بهصورت مارکتپلیس فعالیت میکنند، میتوانند میزبانی داروخانهها را که در واقع بخش مجاز برای فروش این محصولات هستند، بر عهده بگیرند.
بنابراین، از نظر سازمان غذا و دارو، این فعالیتها منع قانونی ندارند.
یکی از چالشهای مهمی که در سالهای اخیر پررنگتر شده، افزایش قاچاق و عرضه مکملهای تقلبی در بازار است. پلتفرمهای آنلاین، به دلیل ماهیت دادهمحور و ارتباط مستقیم با مصرفکننده، ظرفیت بالایی برای کمک به شناسایی و کنترل این موارد دارند. آیا این سازمان برنامهای برای بهرهگیری از ظرفیت پلتفرمهای دیجیتال در راستای تقویت نظارت و رصد دقیقتر بازار از طریق دادههای موجود دارد؟
فلسفه مبارزه با قاچاق بهطور کلی موضوعی است که قانون برای آن وجود دارد و طبیعتاً یکی از حوزههایی است که سازمان غذا و دارو همواره به آن حساسیت داشته و خواهد داشت. اینکه پلتفرمها در این زمینه چه نقشی ایفا میکنند و چگونه میتوانند به سازمان کمک کنند، نیاز به بررسی دقیق دارد. دسترسی به دادهها و اطلاعاتی که در این پلتفرمها تولید میشود، باید تابع ضوابط مشخصی باشد. واقعیت این است که در حوزه مالکیت دادهها، مالک اصلی آنها معمولاً مصرفکننده یا بیمار است. البته مصرفکننده مکملها لزوماً بیمار نیستند. بنابراین، ما در حال بازبینی مقررات پیشین هستیم تا چارچوبی ایجاد کنیم که از مصرفکنندگان یا بیماران اجازه بگیریم تا از دادههای آنها در همان چارچوب استفاده کنیم. این چارچوب باید به گونهای طراحی شود که استفاده از دادهها در آن، تحت ضوابط مشخصی قرار گیرد و تکلیف سازمان نیز به روشنی مشخص شود.
