در دنیای همیشهمتغیر و گاه عجیبِ ترندهای زیبایی، هر چند وقت یکبار پدیدهای ظاهر میشود که موجی از بحث و کنجکاوی به راه میاندازد. «ماسک قاعدگی» یکی از همین پدیدههاست؛ رویکردی که ابتدا در تیکتاک شکل گرفت و حالا زیر هشتگهایی مثل periodfacemask# میلیاردها بار دیده شده است. در این ویدیوها، افراد خون قاعدگی خود را روی صورت میمالند، چند دقیقه منتظر میمانند و سپس آن را میشویند؛ بدون اینکه دستورالعمل مشخصی درباره مقدار، مدت یا نحوه انجام آن وجود داشته باشد. برخی این کار را نهتنها یک روش مراقبت پوستی، بلکه تجربهای معنوی، آیینی و حتی توانمندساز میدانند. برای عدهای، این حرکت نوعی بازگشت به بدن، پذیرش زنانگی یا حتی بستگی به چرخه ماه دارد؛ اما برای بسیاری دیگر، این موضوع بیشتر باعث حیرت، دلزدگی یا نگرانی میشود.
چرا اصلاً کسی باید چنین کاری بکند؟
طرفداران ماسک قاعدگی معتقدند خون پریود حاوی سلولهای بنیادی، سایتوکاینها و پروتئینهایی است که میتوانند پوست را بازسازی کنند. تاکنون هیچ شواهد بالینی برای استفاده موضعی از خون قاعدگی بهعنوان درمان پوستی وجود ندارد. با این حال، ترکیب زیستی آن در تحقیقات پزشکی امیدهایی نشان داده است.
پژوهشی در این رابطه نشان داد که پلاسما استخراجشده از خون قاعدگی میتواند ترمیم زخم را بهطور چشمگیری افزایش دهد. در آزمایشهای آزمایشگاهی، زخمهایی که با این پلاسما درمان شده بودند در ۲۴ ساعت به ۱۰۰درصد ترمیم رسیدند، در حالی که زخمهایی که با پلاسما خون معمولی درمان شده بودند تنها ۴۰درصد ترمیم نشان دادند. این ترمیم چشمگیر احتمالاً به دلیل پروتئینها و مولکولهای فعال موجود در خون قاعدگی است؛ همان عناصری که باعث میشوند رحم هر ماه خود را بازسازی کند.
پژوهشهای علمی چه میگویند؟
پژوهشگران اکنون در حال بررسی این مسئله هستند که آیا «خون قاعدگی مصنوعی» میتواند به درمان زخمهای مزمن کمک کند یا خیر. تحقیقات در حوزه سلولهای بنیادی نیز توجه زیادی را به سلولهای بنیادی مشتق از خون قاعدگی (MenSCs) جلب کرده است. این سلولها بهراحتی رشد میکنند و میتوانند به انواع مختلفی از سلولها تبدیل شوند. مطالعات نشان میدهد سلولهای بنیادی مزانشیمی (MSCs) از منابع مختلف میتوانند با تحریک تولید کلاژن، کاهش چینوچروک و آزادسازی فاکتورهای رشد که آسیبهای ناشی از سوختگی، نور خورشید یا زخم را ترمیم میکنند، به بهبود پوست کمک کنند. به دلیل همین ویژگیهای انعطافپذیر و نسبتاً ایمن، MenSCها گزینهای امیدوارکننده برای ساخت درمانهای پزشکی جهت بازسازی پوست و کند کردن «فتوایجینگ» شناخته میشوند.
طرفداران ماسک قاعدگی معتقدند خون پریود حاوی سلولهای بنیادی، سایتوکاینها و پروتئینهایی است که میتوانند پوست را بازسازی کنند. تاکنون هیچ شواهد بالینی برای استفاده موضعی از خون قاعدگی بهعنوان درمان پوستی وجود ندارد. با این حال، ترکیب زیستی آن در تحقیقات پزشکی امیدهایی نشان داده است.
چرا ماسک قاعدگی میتواند خطرناک باشد؟
اگر بخواهیم از احساسات و باورهای فرهنگی فاصله بگیریم، از نظر پزشکی یک واقعیت مهم وجود دارد: «خون قاعدگی استریل نیست.» پیش از خروج از بدن، خون قاعدگی از کانال واژن عبور میکند؛ که در آن باکتریها و قارچهای مختلفی زندگی میکنند. برخی از این میکروارگانیسمها بیخطرند، اما برخی، مثل استافیلوکوک اورئوس، میتوانند در صورت تماس با زخمهای ریز، التهابها یا منافذ باز پوست باعث عفونت شوند. خطر انتقال عفونتهای مقاربتی نیز مطرح است.
این روش با «فیشال خونآشامی» یکسان نیست
برخی از طرفداران ماسک قاعدگی این روش را با «فیشال خونآشامی» مقایسه میکنند؛ یک درمان زیبایی که سلبریتیهایی مانند کیم کارداشیان آن را محبوب کردند. در فیشال خونآشامی، پلاسمای غنی از پلاکت (PRP) از خون فرد استخراج شده و به صورت تزریق میشود.
اما متخصصان هشدار میدهند که مقایسه PRP با خون قاعدگی کاملاً اشتباه است. PRP در محیط کاملاً استریل تهیه میشود. در این روش، مقدار کمی خون گرفته شده، در سانتریفیوژ چرخانده میشود تا لایه غنی از پلاکت جدا شود و سپس با سوزنهای ظریف به پوست تزریق میشود. برخی پزشکان برای نتیجه سریعتر مقداری فیلر نیز اضافه میکنند. این روش میتواند هزاران دلار هزینه داشته باشد. بنابراین، از نظر علمی ماسک قاعدگی هیچ شباهتی به PRP ندارد.
از نظر پزشکی یک واقعیت مهم وجود دارد: «خون قاعدگی استریل نیست.» پیش از خروج از بدن، خون قاعدگی از کانال واژن عبور میکند؛ که در آن باکتریها و قارچهای مختلفی زندگی میکنند. برخی از این میکروارگانیسمها بیخطرند، اما برخی، مثل استافیلوکوک اورئوس، میتوانند در صورت تماس با زخمهای ریز، التهابها یا منافذ باز پوست باعث عفونت شوند.
چرا این ترند اینقدر محبوب شد؟
زیبایی همیشه فقط درباره «زیباتر شدن» نیست؛ درباره احساس، هویت، روایت و جامعه هم هست. بسیاری از کسانی که ماسک قاعدگی را امتحان میکنند، میگویند این کار حس آزادشدن از شرم اجتماعی دارد. برای آنها این نه تنها یک عمل زیبایی، بلکه یک موضعگیری فرهنگی است. در سوی دیگر، شبکههای اجتماعی بهطور طبیعی ترندهایی را تقویت میکنند که «شوکآور»، «غیرمعمول» یا «جنجالی» هستند. ترندی که هم تابو را میشکند و هم تصاویر غیرمعمول تولید میکند، قطعاً وایرال میشود.
زیبایی بر پایه «اجزای بدن»
ماسک قاعدگی تنها روش غیرمعمول زیبایی مبتنی بر مایعات بدن نیست. «درمان با ادرار» که شامل استفاده از ادرار روی پوست است، ریشه در طب آیورودا دارد و زمانی بهعنوان روش سمزدایی و درمان بیماریها معرفی میشد. برخی طرفداران مدرن حتی ادعای بهبود آکنه یا اگزما را با این روش دارند که البته هیچ پشتوانه علمی ندارد.
ادرار حاوی اوره است، مادهای که در برخی مرطوبکنندهها استفاده میشود، اما غلظت اوره در ادرار بسیار کمتر است و با شکل تصفیهشده و صنعتی که در محصولات مراقبت از پوست به کار میرود، تفاوت دارد. این تصور که ادرار خام یا خون قاعدگی میتواند جایگزین ترکیبات استاندارد و آزمایششده زیبایی شود، هیچ شواهد پوستی ندارد.
جمعبندی: نماد، نه درمان
ماسک قاعدگی در نقطه تلاقیِ «پذیرش بدن»، «آیینهای فرهنگی» و «شبهعلم» قرار دارد. برای برخی، این روش تجلیل چرخه قاعدگی و رد انگ و تابوهاست. اما از سوی دیگر ترندی زیانبار و اثباتنشده است. ترکیب زیستی خون قاعدگی بدون شک شگفتانگیز است، اما استفاده ایمن و مؤثر از آن فقط در تحقیقات پزشکی کنترلشده معنا دارد، نه در روتینهای مراقبت پوستی خانگی. مثل بسیاری از ترندهای سلامتمحور وایرال، لازم است تفاوت میان «نمادپردازی» و «علم» مشخص شود.
