صنعت آرایشی و بهداشتی ایران در سالهای اخیر با وجود رشد تولید و گسترش صادرات، همچنان درگیر چالشهای ساختاری است؛ از تحریمها و قاچاق گرفته تا وابستگی به واردات مواد اولیه. محمدرضا شاهینی، قائممقام پارسحیان، در گفتوگو با «خانومی بیزینس» تأکید کرد که قوانین دستوپاگیر بستهبندی و کمبود نقدینگی برای سرمایهگذاری دو مانع اصلی پیشروی تولیدکنندگان ایرانی در بازارهای جهانی هستند. به گفته او، اجبار به فارسینویسی روی بستهبندی، جذابیت محصولات ایرانی را در بازارهای خارجی کم کرده است. از طرفی، ترجمه جداگانه بستهبندی برای هر کشور مقصد هم هزینهبر است و به دلیل کمبود نقدینگی، اجرای آن برای تولیدکنندگان دشوار شده. این محدودیتها صادرات به کشورهایی مثل عراق، روسیه و بازارهای آفریقایی را با مشکل جدی روبهرو کرده است.
ارزیابی شما از وضعیت کنونی صنعت لوازم آرایشی و بهداشتی در کشور چیست؟
با وجود تمامی چالشها و مشکلات موجود، خوشبختانه این صنعت در مسیر رشد و بالندگی قرار دارد. نگاهی به تحولات عرصه داخلی و بازارهای صادراتی نشان میدهد که کیفیت محصولات ایرانی نقش مهمی در پیشرفت و توسعه این صنعت ایفا کرده است.
به نظر شما مهمترین نقاط قوت و ضعف تولیدکنندگان ایرانی در حوزه تولید محصولات آرایشی و بهداشتی کدام است؟
از نظر نقاط قوت، میتوان به کیفیت بالای محصولات اشاره کرد که قابل رقابت با نمونههای خارجی است. این موضوع اهمیت زیادی دارد، زیرا محصولات ما و به طور کلی محصولات صنعت آرایشی و بهداشتی کشور، در بازارهای خارجی و صادراتی نیز آزمون خود را پس داده و مورد توجه مشتریان بینالمللی قرار گرفتهاند. بنابراین، مشخص است که از نظر کیفیت، این محصولات کاملاً توان رقابت با نمونههای برتر اروپایی را دارند و در این زمینه با مشکلی مواجه نیستند.
اجازه دهید به جای نقاط ضعف، از موارد قابل بهبود صحبت کنیم. یکی از موارد قابل بهبود قوانین دستوپاگیر در حوزه بستهبندی است. به این معنا که هم کیفیت بستهبندیها در داخل نیاز به ارتقاء دارد و هم روند واردات بستهبندیهای باکیفیت با موانع و مراحل سختی همراه است. بهعنوان نمونه، الزام به فارسینویسی بر روی بستهبندیها برای بازارهای صادراتی ما محدودیت ایجاد میکند، چرا که مشتریان خارجی ترجیح میدهند اطلاعات محصول به یک زبان بینالمللی درج شود. این مسئله نیازمند اصلاح و بهبود قوانین است. البته، اگر تولیدکننده بخواهد بستهبندی را برای صادرات اصلاح کند، نیاز به سرمایهگذاری و نقدینگی بالایی دارد که دوباره ما را به چالش نقدینگی مواجه میکند. در مجموع، قوانین سختگیرانه فعلی باعث میشوند بستهبندیها آنطور که بازارهای خارجی میپسندند، تهیه نشود.
چه درصدی از مواد اولیه مورد نیاز صنعت لوازم آرایشی و بهداشتی از طریق واردات تأمین میشود؟
میزان تأمین مواد اولیه به نوع محصول بستگی دارد. اما به طور کلی در شویندهها درصد بالایی از مواد اولیه در داخل کشور قابل تأمین است. معمولاً بیش از ۷۰ تا ۸۰ درصد مواد اولیه شویندهها داخلی است. اما در مورد کرمها، کرمهای تخصصی و لوسیونها که حاوی عصارهها و مواد مؤثره خاص هستند، معمولاً وضعیت برعکس است و حدود ۷۰ درصد مواد اولیه آنها وارداتی و تنها ۳۰ درصد آنها از داخل تأمین میشود. به عبارت دیگر، برای تولید کرمها و لوسیونهای با کیفیت بالا و فرمولاسیونهای متنوع و مؤثر، وابستگی به مواد اولیه وارداتی وجود دارد اما در تولید شویندهها، بخش عمدهای از مواد اولیه از منابع داخلی تأمین میشود.
محصولات آرایشی و بهداشتی تولید داخل، از جمله محصولات شرکت شما (پارس حیان)، به کدام بازارهای خارجی صادر میشوند؟
به طور سنتی، کشورهای همسایه مانند عراق، علاقه زیادی به محصولات ایرانی دارند. ما بهعنوان یک شرکت که بیش از بیست سال است در بازار عراق فعال هستیم، شاهد این علاقهمندی بودهایم. همچنین، افغانستان نیز به عنوان مقصدی برای محصولات ایرانی شناخته میشود و مردم این کشور از محصولات ما استقبال میکنند. در پاکستان هم هرچند که این کشور واردات محصولات نهایی را ممنوع کرده است، اما مردم این کشور تمایل زیادی به استفاده از محصولات ایرانی دارند.
در سالهای اخیر و بهدنبال تحولات سیاسی و تحریمها، بازار روسیه و کشورهای عضو CIS نیز به روی محصولات ایرانی گشوده شده و تقاضا در این مناطق رو به افزایش است. افزون بر این، بازارهای نوظهور دیگری همچون کنیا در آفریقا و کشورهای حوزه خلیج فارس از جمله عمان و بحرین، نیز به جمع مشتریان محصولات ایرانی پیوستهاند.
تولیدکنندگان صنعت آرایشی و بهداشتی در شرایط فعلی با چه چالشهایی مواجهاند و این چالشها چگونه بر روند تولید و توسعه بازار تأثیر گذاشته است؟
یکی از مهمترین چالشهایی که امروزه صنعتگران با آن دست و پنجه نرم میکنند، مسئله نقدینگی است؛ مشکلی که تقریباً در تمامی صنایع دیده میشود و صنعت آرایشی و بهداشتی نیز بهطور ویژه با آن مواجه است. نقدینگی موضوعی بسیار مهم است؛ از یک طرف مشکلاتی در بازپرداخت فروشها وجود دارد و از طرف دیگر، سیستم بانکی تسهیلات کافی و لازم را در اختیار شرکتها قرار نمیدهد. در نتیجه، حجم نقدینگی مورد نیاز بسیار بالاست و مدیریت آن به یکی از چالشهای اصلی این صنعت تبدیل شده است.
دومین چالش مهم، موضوع تخصیص ارز است. بخش قابلتوجهی از مواد اولیه صنعت باید از خارج وارد شود، اما تخصیص ارز بهصورت منظم، مستمر و به موقع انجام نمیگیرد و همین باعث بروز مشکلاتی میشود.
علاوه بر این، معضل قاچاق و ورود برخی برندهای ناشناس که بدون نظارت کافی وارد بازار میشوند نیز بهعنوان چالشی جدی و تاثیرگذار مطرح است.
شما به معضل قاچاق اشاره کردید. لطفاً بفرمایید این پدیده تا چه اندازه به صنعت لوازم آرایشی و بهداشتی آسیب زده و چه تأثیراتی بر تولید داخلی داشته است؟
قاچاق در حوزه لوازم آرایشی و بهداشتی همواره چالشی جدی بوده است، چرا که بخش قابلتوجهی از این محصولات به صورت غیررسمی وارد بازار میشوند و تأثیرات منفی گستردهای بر صنعت و مصرفکنندگان دارند. نکته حائز اهمیت این است که این کالاها مستقیماً سلامت مصرفکنندگان را هدف قرار میدهند. ورود محصولات بینام و نشان از کشورهایی که به تولید کالاهای کمکیفیت شناخته شدهاند، سلامت عمومی را به مخاطره میاندازد و ضرورت نظارت دقیق و جدی را دوچندان میکند. علاوه بر این، برخی از این کالاها با بستهبندی و نام برندهای معتبر جهانی عرضه میشوند، اما در واقع در کارگاههایی در کشورهای همسایه و با کیفیت بسیار پایین و مواد مضر تولید شدهاند که تهدیدی جدی برای سلامت جامعه به شمار میروند.
شما در شرکت خودتان برای مواجهه با این چالشها و مشکلات چه رویکردها و اقداماتی را تا کنون در پیش گرفتهاید و نتایج آن چه بوده است؟
ما تلاش میکنیم مسئله نقدینگی را با مدیریت بودجه، بودجهبندی دقیق، تأمین بهموقع و برنامهریزی صحیح برای تهیه مواد اولیه کنترل کنیم. همچنین با برنامهریزی دقیق در وصول مطالبات از مشتریان، که بخش قابلتوجهی از آنها داروخانهها هستند و آنها نیز دریافت مطالبات خود را از سازمان تأمین اجتماعی انجام میدهند؛ سعی میکنیم چرخه مالی را منظم نگه داریم. این یک زنجیره است که همه در آن نقش دارند و ما با مدیریت درست منابع، تلاش میکنیم نقدینگی را به بهترین شکل مدیریت کنیم. در حوزه تخصیص ارز نیز میکوشیم بخشی از ارز مورد نیاز را از محل صادرات خود تأمین کنیم تا در صورت تأخیر یا مشکل در تخصیص ارز رسمی، بتوانیم این کمبود را جبران کنیم.
با توجه به چالشهای موجود، چه انتظارات مشخصی از دولت دارید؟
سالهاست که موضوعاتی مانند حمایت از تولید، جهش تولید و پشتیبانی از سرمایهگذاری در کشور مطرح میشود. انتظار ما این است که این رویکردها در عمل نیز به حمایت واقعی از تولیدکنندگان منجر شود. منابع مالی بانکها باید به سمت تولید هدایت شده و تسهیلات لازم در اختیار شرکتها قرار گیرد. اگر شرکتی صادرکننده است، لازم است جوایز و مشوقهای مؤثری برای صادرات در نظر گرفته شود. همچنین، حضور شرکتها در نمایشگاههای بینالمللی، کشورهای همسایه و منطقه باید تسهیل شود تا بتوانند محصولات خود را معرفی کنند.
در حوزه بازاریابی داخلی نیز، امکانات تبلیغاتی مناسب بهویژه از طریق تلویزیون و شبکههای صداوسیما میتواند در اختیار تولیدکنندگان قرار گیرد، زیرا بسیاری از آنها توانایی مالی لازم برای پرداخت هزینههای بالای تبلیغات و بازاریابی را ندارند.
از سوی دیگر، در زمینه مدیریت و مقابله با قاچاق نیز اگرچه اقدامات ارزشمندی انجام میشود، اما نیاز است این اقدامات دقیقتر و کاملتر اجرا شود. اینها بخشی از انتظاراتی است که میتوان از دولت در راستای حمایت از تولید ملی داشت.
شرکت شما تاکنون چه اقداماتی در زمینه توسعه و بهرهگیری از تکنولوژیهای نوین انجام داده است؟
مجموعه ما تلاش کرده است علاوه بر استفاده از تکنولوژیهای مرسوم، در زمینه فناوریهای نوین مانند نانوتکنولوژی نیز پیشرو و فعال باشد. ما توانستهایم چندین محصول را در پایگاه جهانی محصولات نانو به ثبت برسانیم تا نام کشور عزیزمان ایران در کنار کشورهای بزرگی مانند آلمان، انگلیس و آمریکا بدرخشد. علاقهمندان میتوانند این دستاوردها را در پایگاه جهانی نانو مشاهده کنند. به طور مشخص، ما همواره در حوزه فناوریهای جدید فعال بودهایم.
به عنوان آخرین سوال بفرمایید که شرکت شما برنامهای برای معرفی محصول جدید تا پایان تابستان دارد؟
بله، چندین پروژه جدید در دست اجرا داریم که انشاءالله به زودی رونمایی شده و به اطلاع عموم خواهد رسید.
