صنعت آرایشی و بهداشتی ایران در شرایطی با چالش‌های متعددی از جمله افزایش هزینه‌های تولید، نوسانات ارزی، محدودیت‌های وارداتی، ورود کالاهای قاچاق و تقلبی و کاهش قدرت خرید مصرف‌کنندگان مواجه است که فعالان این صنعت نسبت به آینده تولید و تداوم فعالیت برخی واحدها ابراز نگرانی می‌کنند. در این میان، حفظ توان تولید به یکی از مهم‌ترین دغدغه‌های این صنعت تبدیل شده است. در همین رابطه محمدرضا بحیرایی، رئیس هیئت مدیره هلدینگ طناز گستر آسیا و عضو هیئت موسس انجمن وارد کنندگان و تولیدکنندگان صنایع آرایشی و بهداشتی، به خانومی بیزینس می‌گوید: آنچه در حال حاضر باعث تداوم تولید شده، در واقع اندوخته‌ای است که از قبل وجود داشته است؛ اما با توجه به افزایش قیمت‌ها، شرایط بازار ارز و سایر مشکلات موجود، روند تولید به‌تدریج به سمت کاهش پیش می‌رود.
او در ادامه در رابطه با خودتحریمی می‌گوید: اینکه همه دنیا ما را تحریم کرده‌اند، یک طرف ماجراست؛ اما در کنار تحریم‌های خارجی، خودتحریمی هم وجود دارد. دولت در صنعت و حوزه تولید، به‌جای همکاری و حمایت، بیشتر فشارهایی را به تولیدکنندگان وارد می‌کند. برای مثال، در همین شرایطی که کارفرماها با مشکلات مختلف، از جمله پرداخت حقوق و هزینه‌های بالای تولید، مواجه هستند، بیمه در این مقطع زمانی اقدام به حسابرسی می‌کند و در بسیاری از موارد، جریمه‌هایی را هم در نظر می‌گیرد. اصولاً در بسیاری از مسائل، با ما به‌عنوان تولیدکننده رفتار حمایتی نمی‌شود؛ بیشتر فشارها از سمت دولت است و در مقابل، حمایت چندانی دریافت نمی‌کنیم.
وضعیت صنعت آرایشی و بهداشتی کشور را در شرایط فعلی چگونه ارزیابی می‌کنید؟
در حال حاضر، اوضاع چندان خوب نیست؛ چراکه هم در زمینه تأمین مواد اولیه با مشکلاتی مواجه هستیم و هم صنعت برق با چالش‌هایی روبه‌روست. امیدواریم با فرارسیدن زمستان، دست‌کم با مشکل کمبود گاز مواجه نشویم. آنچه در حال حاضر باعث تداوم تولید شده، در واقع اندوخته‌ای است که از قبل وجود داشته است؛ اما با توجه به افزایش قیمت‌ها، شرایط بازار ارز و سایر مشکلات موجود، روند تولید به‌تدریج به سمت کاهش پیش می‌رود.
اینکه همه دنیا ما را تحریم کرده‌اند، یک طرف ماجراست؛ اما در کنار تحریم‌های خارجی، خودتحریمی هم وجود دارد. دولت در صنعت و حوزه تولید، به‌جای همکاری و حمایت، بیشتر فشارهایی را به تولیدکنندگان وارد می‌کند. برای مثال، در همین شرایطی که کارفرماها با مشکلات مختلف، از جمله پرداخت حقوق و هزینه‌های بالای تولید، مواجه هستند، بیمه در این مقطع زمانی اقدام به حسابرسی می‌کند و در بسیاری از موارد، جریمه‌هایی را هم در نظر می‌گیرد. اصولاً در بسیاری از مسائل، با ما به‌عنوان تولیدکننده رفتار حمایتی نمی‌شود؛ بیشتر فشارها از سمت دولت است و در مقابل، حمایت چندانی دریافت نمی‌کنیم. واقعاً نه از طرف بانک‌ها و نه از طرف دولت، حمایت مؤثری از بخش تولید صورت نمی‌گیرد. بانک‌ها هم در حقیقت امتیاز ویژه‌ای برای تولید قائل نیستند. هر کارخانه‌ای که برای تأمین منابع مالی به بانک مراجعه کند، در نهایت با چنان شرایطی مواجه می‌شود که انگار کارخانه متعلق به بانک است. درنهایت باید این را هم اضافه کنم که اگر دولت بخواهد تسهیلاتی به بخش تولید اختصاص دهد، این تسهیلات باید با وام‌های معمول بانکی متفاوت باشد و متناسب با شرایط تولید طراحی شود.
با توجه به مشکلات موجود در تأمین مواد اولیه، شرکت شما چه تدابیری برای تأمین مواد اولیه مورد نیاز خود در نظر گرفته است؟
شرکت ما هم از این شرایط مستثنی نیست. در واقع، همان مشکلاتی که در کل صنعت وجود دارد، شرکت ما را هم تحت تأثیر قرار داده است. بیش از آنچه در توان بازار ایران و شرایط موجود است، کاری از دست ما برنمی‌آید. در حال حاضر اغلب شرکتها و کارخانهها معمولاً برای خودش یک ذخیره یا دپوی مواد اولیه دارند ما هم بر اساس همین ذخایر در حال پیش رفتن هستیم؛ اما درباره آینده، واقعاً چشم‌انداز روشنی نداریم و نمی‌توانیم پیش‌بینی دقیقی داشته باشیم که چه اتفاقی خواهد افتاد. آنچه برای ما اهمیت زیادی دارد، حفظ کیفیت محصولات است. تلاش می‌کنیم اگر امکان داشته باشد، همان محصولی را که در گذشته تولید می‌کردیم، با همان مواد اولیه و همان بسته‌بندی تولید کنیم؛ اما طبیعتاً با افزایش هزینه‌های مواد اولیه و سایر هزینه‌های تولید، قیمت نهایی محصول هم ناگزیر افزایش پیدا می‌کند.
به افزایش قیمت‌ها اشاره کردید آیا این موضوع منجر به کاهش قدرت خرید مردم شده است؟
حتماً همین‌طور است. ببینید، اگر شرکتها را هم بررسی کنیم، ممکن است از نظر ریالی رشد داشته باشند، اما اگر موضوع را به‌صورت واقعی و بر اساس میزان فروش یا حجم تولید بررسی کنیم، شاهد کاهش فروش باشیم. معنای این اتفاق آن است که مشتری همچنان به سمت گزینه‌های ارزان‌تر می‌رود و این مسئله بر همه بخش‌های بازار تأثیر می‌گذارد. از طرف دیگر، اگر بخواهیم کیفیت را حفظ کنیم، طبیعتاً نمی‌توانیم قیمت را کاهش دهیم. اتفاقی که در این شرایط رخ می‌دهد، این است که مشتری به سمت محصولات خارجی یا حتی در برخی موارد، کالای اصلی خارجی می‌رود. الان با توجه به شرایط موجود، حتی ممکن است قیمت برخی از تولیدات داخلی از محصول نهایی خارجی هم بیشتر باشد. برای مثال، یک کارخانه در دنیا ممکن است از یک محصول، ۱۰ میلیون عدد تولید کند. وقتی تیراژ تولید آن‌قدر بالا باشد، هزینه خرید مواد اولیه و متریال برای آن کارخانه به‌مراتب پایین‌تر تمام می‌شود. اما ما با مشکلاتی که در مسیر تولید وجود دارد و همچنین حجم تولید پایین‌تر، با هزینه بیشتری مواجه هستیم. در واقع، بازار ایران بین صدها کارخانه و واحد تولیدی تقسیم شده و همین پراکندگی و پایین بودن تیراژ تولید باعث می‌شود هزینه تمام‌شده برای هر واحد افزایش پیدا کند.
یکی از معضلات این صنعت، ورود محصولات قاچاق و تقلبی به بازار است. این مسئله چه تأثیری بر بازار آرایشی و بهداشتی گذاشته است؟
اولین بخشی که پیش از صنعت از ورود محصولات قاچاق و تقلبی آسیب می‌بیند، سازمان غذا و دارو است. حدود ۱۰ سال پیش، فضای بسیار متفاوتی در بازار محصولات آرایشی و بهداشتی وجود داشت؛ به‌گونه‌ای که نزدیک به ۹۹ درصد بازار تحت نظارت و رصد بود و عمده محصولات، اصل بودند. شرکتها در ایران نمایندگی رسمی داشتند و هر نماینده نیز بر بازار و محصولات برند خود نظارت می‌کرد تا کالای قاچاق یا تقلبی وارد بازار نشود. اگر هم چنین اتفاقی رخ می‌داد، بلافاصله شناسایی می‌شد و موضوع به سازمان غذا و دارو اطلاع داده می‌شد. اما امروز دیگر چنین سازوکاری وجود ندارد و آن فضای سالم و قابل‌کنترل تا حد زیادی از بین رفته است.
یک نکته‌ای که کمتر در ایران به آن توجه می‌شود، این است که رسالت صنعت ما، پیشگیری از بیماری و در واقع پیشگیری از درمان است. اگر ما کارمان را درست انجام دهیم، مصرف سرانه دارو، حداقل در حوزه پوست و آلرژی، کاهش پیدا می‌کند. محصولاتی که ما تولید می‌کنیم، چه محصولات خوراکی ضدآلرژی و چه محصولات پوستی مانند کرم و شامپو، در کامل شدن حلقه درمان مؤثرند. وقتی محصولات فیک و تقلبی وارد بازار می‌شوند، این چرخه آسیب می‌بیند. ضمن اینکه در مورد برخی کالاها حتی تاریخ مصرف تغییر کرده یا شرایط نگهداری و حمل‌ونقل آن‌ها مشخص نیست. در گذشته، کالاهایی که احتمال فاسد شدن داشتند، با کانتینر یخچال‌دار وارد می‌شدند و پس از ورود به گمرک نیز با استفاده از برق گمرک نگهداری می‌شدند تا به انبار شرکت برسند و ارزیابی‌های لازم و تشریفات سازمان غذا و دارو انجام شود؛ تا آن زمان هم اجازه مصرف نداشتند. اما الان این روند وجود ندارد و کالایی که به‌صورت غیررسمی وارد می‌شود، از هر مسیری که باشد، اطمینانی نسبت به شرایط نگهداری و سلامت آن وجود ندارد.
یک معضل دیگر در بازار، مطرح شدن اصطلاح «درجه یک و درجه دو» برای برخی محصولات است؛ در حالی که در صنعت ما چنین چیزی وجود ندارد. محصول یا اصل است یا تقلبی و این مسئله می‌تواند آسیب زیادی ایجاد کند و در نهایت پول مصرف‌کننده را هدر دهد. از طرف دیگر، کالای قاچاق و غیررسمی با کالایی که به‌صورت قانونی وارد می‌شود قابل مقایسه نیست؛ چون کالای قانونی در چارچوب سازمان غذا و دارو و سایر دستگاه‌های مربوطه وارد می‌شد و هزینه‌های مربوط به این فرآیند نیز پرداخت می‌شد. علاوه بر این، شرکت‌های رسمی ارز دریافت می‌کردند و بخشی از کالا نیز ممکن بود در قالب کالاهای رایگان برای بازاریابی و معرفی محصول در اختیارشان قرار گیرد. اما کالایی که امروز به‌صورت غیررسمی وارد می‌شود، ممکن است ارزان‌تر تمام شود، در حالی که الزامات بهداشتی و نظارتی را ندارد. در نتیجه، همان کالایی که پیش‌تر به‌صورت قانونی وارد می‌شد، امروز ممکن است با هزینه‌ای ۲۰، ۳۰ یا حتی ۴۰ درصد بیشتر و در شرایطی غیربهداشتی و ناسالم به بازار برسد و همه این عوامل بر بازار تأثیرگذار است.
فکر می‌کنید مزیت رقابتی برند شما در مقایسه با کالاهای خارجی اصل و همچنین سایر برندهای داخلی چیست؟
ما مشتریان وفاداری داریم و آن‌قدر به این موضوع اطمینان داریم که حتی اگر واردات آزاد شود و کالاهای خارجی هم وارد بازار شوند، مشتریانی که محصولات ما را انتخاب کرده‌اند و به برندهای ما اعتماد دارند، همچنان به آن‌ها وفادار خواهند ماند؛ چون تأثیر و کیفیت محصولات ما را دیده‌اند. ضمن اینکه در رده‌های قیمتی بالاتر، در برخی آیتم‌ها هنوز فاصله زیادی با کالاهای خارجی داریم. اگر کالای خارجی به‌صورت رسمی و اصل وارد شود، تمام عوارض آن پرداخت شود و الزامات مربوط به نمایندگی نیز رعایت شود، طبیعتاً امکان رقابت وجود دارد. اما برندهایی هم هستند که محصولاتی با عنوان آن برند در ایران عرضه می‌شوند، در حالی که فیک هستند و حتی قیمت فروش آن‌ها در ایران با قیمت کارخانه در کشور مبدأ همخوانی ندارد؛ این مسئله می‌تواند نشان‌دهنده تقلبی بودن کالا باشد.
اگر دولت همین ساختار تولید را حفظ و تقویت کند و اجازه ندهد کارخانهها تعطیل شوند، شرایط می‌تواند بهتر شود. چون با توجه به افزایش قیمت‌ها، مشکلات مربوط به ارز و سایر مسائل موجود، آینده‌ای که برای صنعت تصور می‌شود، این نگرانی را ایجاد می‌کند که برخی واحدهای تولیدی واقعاً با مشکل مواجه شوند و حتی تعطیل شوند. بنابراین اگر از این اتفاق جلوگیری شود و حمایت از تولید ادامه پیدا کند، قطعاً شرایط بسیار بهتر خواهد شد.
به عنوان آخرین سوال بفرمایید که آیا برنامه برای توسعه سبد محصولاتتان دارید؟
بله، ما در شرکت خود همواره در مسیر توسعه و گسترش سبد محصولاتمان بوده‌ایم. ما کارمان را با حدود پنج آیتم شروع کردیم، اما در ادامه تعداد محصولاتمان به حدود ۳۰۰ آیتم رسید. طبیعتاً در این مسیر آزمون و خطا وجود دارد و میزان عرضه و تقاضا برای هر محصول نیز متفاوت است. حوزه فعالیت ما به‌گونه‌ای است که باید همیشه در حال توسعه باشیم؛ چون با اتفاقات جدید، فرمول‌های جدید و روش‌های نوین تولید، اگر بخواهید جایگاه خود را در بازار حفظ کنید، حتماً باید برنامه توسعه داشته باشید. ما نیز برنامه توسعه داریم، هرچند شرایط فعلی و اتفاقاتی که به آن اشاره کردم، کار را کمی دشوار کرده است. ممکن است روند توسعه کمی کند شود، اما به هر حال ادامه پیدا می‌کند و امیدواریم مسیر پیشرفت را ادامه دهیم.
