در پی تشدید تنشها و آسیب به برخی زیرساختهای پتروشیمی، وضعیت تأمین مواد اولیه برای صنایع پاییندستی با بحران تازهای روبهرو شده و کمبودها نسبت به گذشته بهمراتب حادتر شده است؛ موضوعی که زنجیره تولید را تحت فشار قرار داده و نگرانیها درباره تداوم فعالیت برخی واحدهای صنعتی را افزایش داده است. در همین رابطه محسن سلیمی، هیئتمدیره انجمن صنایع شوینده و بهداشتی-آرایشی، به خانومی بیزینس میگوید: کمبود مواد اولیه و افزایش نرخ آن منجر به افزایش بهای تمامشده برای تولیدکنندگان و به طبع مصرفکنندگان شده است. این شرایط به نحوی است که در حال حاضر بسیاری از تولیدکنندگان محصولات خود را با حاشیه سود بسیار پایین و حتی در برخی موارد با زیان تولید میکنند. در صورتی که روند تأمین مواد اولیه اصلاح نشود، پیشبینی میشود شاهد موج جدیدی از افزایش قیمتها، بهویژه در سطح خردهفروشی باشیم.
او در ادامه در رابطه با افق پیشروی تولید در سال جاری میگوید: اگر بازسازی زیرساختهای آسیبدیده پتروشیمی تسریع نشود و مشکلات در حوزه عرضه برطرف نشود، احتمالاً شاهد کاهش ۳۰ تا ۴۰ درصدی ظرفیت تولید خواهیم بود.
حملات به زیرساختهای پتروشیمی کشور چگونه بر زنجیره تأمین و تولید صنایع شوینده و آرایشی-بهداشتی اثر گذاشته است؟ به عبارت دیگر، آسیب به زیرساختهای پتروشیمی تا چه میزان میتواند عملکرد تولیدکنندگان این صنایع را مختل کند؟
بخش عمدهای از مواد اولیه مرتبط با صنعت شوینده وابسته به مشتقات پتروشیمی است. کالاهایی مانند پلیاتیلن، PET و سایر مشتقات پلیمری که در تأمین مواد اولیه و همچنین بستهبندی محصولات صنایع شوینده و آرایشی و بهداشتی کشور نقش دارند، عمدتاً از این زنجیره تأمین میشوند. در نتیجه، این حملات به زیرساختها باعث ایجاد نگرانی در زنجیره تأمین شده است. چالش اصلی صنعت در این دوره، نبود شفافیت در خصوص میزان خسارتها و زمان بازگشت این واحدهای پتروشیمی به چرخه تولید است. این وضعیت موجب افزایش چندبرابری تقاضا نسبت به عرضه در بورس کالا شده و در نهایت میتواند به تشدید رقابت، افزایش نرخ مواد اولیه و به تبع آن رشد قیمت برای مصرفکننده در آینده منجر شود.
در این دوره، فرآیند تخصیص ارز تا چه میزان دچار اختلال شده و مهمترین چالشهای پیشروی این صنایع در این زمینه چه بوده است؟
در خصوص تخصیص ارز، لازم است کمی به گذشته برگردیم و روند را مرور کنیم. متأسفانه در دورهای که تمامی صنایع، از جمله صنعت ما با نیاز جدی به تخصیص ارز مواجه بودند، و جلسات متعددی نیز از سوی انجمن صنایع شوینده و آرایشی و بهداشتی کشور با مسئولان ذیربط برای تسهیل فرآیند تخصیص ارز برگزار شد، این موضوع به شکل مطلوب محقق نشد. ثبت سفارشهایی که شرکتهای تولیدکننده در بهار و تابستان انجام داده بودند، عمدتاً در اسفند ماه تأیید شد؛ بهگونهای که این تأخیر عملاً همزمان با شرایط خاص کشور شد. در نتیجه، بسیاری از تولیدکنندگان یا موفق به انجام خرید ارز نشدند یا با مشکلات جدی در تأمین نقدینگی و منابع مالی مواجه شدند. از آنجا که بخش عمدهای از این تخصیصها در روزهای پایانی اسفند، بهویژه از ۱۲ و ۱۳ اسفند تا پایان ماه، تأیید شد، بسیاری از تولیدکنندگان به دلیل فشار نقدینگی تنها توانستند بخشی از خریدهای خود را انجام دهند. بدون تردید بخشی از این فرآیند نیز به دورههای بعدی و تمدیدها موکول شده و آثار و نتایج آن در ماههای آینده مشخص خواهد شد.
محدودیت در تأمین مواد اولیه چگونه هزینههای تولید را تحت تأثیر قرار داده و این تغییرات تا چه اندازه به افزایش قیمت نهایی برای مصرفکنندگان منجر شده است؟
در طی این سالها قیمتگذاری دستوری و حاشیه سود حداقلی به ویژه در صنعت ما شرایط را برای تولیدکنندگان دشوارتر کرده است. اما اخیرا کمبود مواد اولیه و افزایش نرخ آن منجر به افزایش بهای تمامشده برای تولیدکنندگان و به طبع مصرفکنندگان شده است. این شرایط به نحوی است که در حال حاضر بسیاری از تولیدکنندگان محصولات خود را با حاشیه سود بسیار پایین و حتی در برخی موارد با زیان تولید میکنند. در صورتی که روند تأمین مواد اولیه اصلاح نشود، پیشبینی میشود شاهد موج جدیدی از افزایش قیمتها، بهویژه در سطح خردهفروشی باشیم.
در شرایط کنونی، آیا تدابیر یا برنامههای حمایتی مشخصی از سوی دولت یا نهادهای ذیربط برای پشتیبانی از این صنایع تدوین و اجرا شده است؟
تا این لحظه، بسته حمایتی ملموسی که بتواند خلأ ناشی از افزایش هزینههای تولید را جبران کند، ارائه نشده است. صحبتهایی نیز درباره اعطای تسهیلات به شرکتهای آسیبدیده و تسهیل فرآیند واردات مطرح شده، اما تا زمانی که مشکلات نقدینگی تولیدکنندگان و چالشهای ارزی آنها برطرف نشود، این وعدهها نیز همچون گذشته در حد گفتار باقی خواهد ماند. انتظار ما از دولت این است که از طریق ارائه معافیتهای مالیاتی و تسهیلات بانکی کمبهره، بهصورت عملی وارد عمل شود.
از نظر شما چه تدابیر یا راهکارهایی میتواند در عبور از این وضعیت و بهبود شرایط مؤثر واقع شود؟
در مرحله اول، ما نیاز داریم کنترل و نظارت مؤثری بر تولیدکنندگان واسط مواد اولیه داشته باشیم تا از سوءاستفاده در این شرایط جلوگیری شود و امکان مدیریت زنجیره تأمین واسط فراهم گردد؛ بهگونهای که در آینده فشار آن بر مصرفکننده نهایی وارد نشود.
همچنین با توجه به اینکه تخصیص ارز انجام شده و خرید کالا صورت گرفته تسهیل فوری انتقال کالا از مبادی خریداریشده و تسهیل فرآیند ترخیص کالا ضروری است. انتظار بعدی، ایجاد ثبات در تخصیص ارز است؛ به این معنا که یک خط ویژه ارزی برای مواد اولیه حیاتی این صنف تعریف شود تا تولیدکنندگان از بلاتکلیفی خارج شوند. همچنین انتظار میرود بخشهایی که در جریان جنگ آسیب دیدهاند، با سرعت بیشتری بازسازی شوند؛ موضوعی که میتواند بزرگترین کمک به تمامی صنایع مادر کشور باشد.
با توجه به اینکه در کوتاهمدت بخشی از نیازها از محل ذخایر موجود اعم از شرکتهای تولیدکننده و پتروشیمیها قابل تأمین و مدیریت است، در صورت بازگشت واحدهای آسیبدیده که شریانهای اصلی کشور محسوب میشوند، میتوان از این مقطع عبور کرد.
افق پیشروی تولید در سال جاری را چگونه ترسیم میکنید؟
نیمه دوم سال معمولاً با افزایش تقاضا همراه است. اگر بازسازی زیرساختهای آسیبدیده پتروشیمی تسریع نشود و مشکلات در حوزه عرضه برطرف نشود، احتمالاً شاهد کاهش ۳۰ تا ۴۰ درصدی ظرفیت تولید خواهیم بود. در این صورت، تمرکز واحدهای تولیدی به سمت محصولات ضروری سوق پیدا میکند؛ بهگونهای که شرکتها ناچار به کوچکتر کردن سبد محصولات و کاهش تنوع تولیدات خود خواهند شد.
