کمبود کدام ویتامین باعث گزگز دست و پا می شود؟

داشتن احساس گزگز و مورمور شدن دست و پا یا خواب رفتن آن‌ها گاهی اوقات می‌تواند دلایل ساده‌ای مثل کمبود برخی از ویتامین‌ها یا مواد معدنی ضروری داشته باشد و با اصلاح رژیم غذایی برطرف شود. گاهی اوقات هم ممکن است بیماری‌هایی مثل پارستزی در ایجاد این احساس ناخوشایند نقش داشته باشند. با توجه به تنوع دلایل، مراجعه به پزشک بهترین راه برای دانستن این است که کمبود کدام ویتامین باعث گزگز دست و پا می شود.

در این مقاله بعد از بررسی این موضوع که کمبود کدام ویتامین باعث سوزن سوزن شدن بدن میشود، به سوال «برای گزگز دست و پا چی بخوریم؟» جواب می‌دهیم و به بیماری‌های مؤثر در ایجاد این حس و همچنین روش درمان آن می‌پردازیم.

کمبود کدام ویتامین باعث گزگز دست و پا می شود؟

پیش از پرداختن به سال «کمبود کدام ویتامین باعث سوزن سوزن شدن بدن میشود؟»، بد نیست به این موضوع اشاره کنیم که گاهی اوقات وضعیت بد بدنی می‌تواند منجر به ایجاد احساس گزگز شدن و خواب رفتن دست و پا شود. به همین دلیل در صورت داشتن این احساس، لازم نیست فوراً نگران شوید. در صورت تداوم این وضعیت با مراجعه به پزشک و دادن آزمایش خون، می‌توانید دلیل اصلی این مشکل را متوجه شوید.

فهرست زیر قرار است به سؤال «کمبود کدام ویتامین باعث گزگز دست و پا می شود؟» جواب بدهد. یک رژیم غذایی سالم و متعادل، باید این ویتامین‌ها را داشته باشد. 

ویتامین ب 6

ویتامین B6 یا پیریدوکسین در مورد گزگز دست و پا مثل یک شمشیر دودم عمل می‌کند؛ چون هم کمبود و هم مصرف بیش‌ازحد آن می‌تواند منجر به پارستزی شود. گزگز ناشی از کمبود ویتامین ب 6 معمولاً از پاها شروع شده و به سمت بازوها می‌رود و در برخی افراد هم احساسی مثل سوزش ایجاد می‌کند. کمبود آن در نوزادان خطرناک است و ممکن است منجر به تشنج شود. 

با مصرف قرص ویتامین ب و غذاهایی مثل ماهی، آجیل و حبوبات می‌توانید کمبود این ویتامین را رفع کنید.

عوامل مؤثر در کمبود ویتامین B6 عبارت‌اند از:

• سوءتغذیه و رژیم غذایی ناسالم

• مصرف الکل

• دیالیز

• مصرف برخی داروها مثل هیدرالازین و ایزونیازید

ویتامین ب 7 یا بیوتین

بیوتین یکی دیگر از ویتامین‌های گروه ب است که برای سالم ماندن به آن نیاز داریم. بیوتین در ساخت پوشش اطراف رشته‌های عصبی و انتقال صحیح پیام‌ها توسط آن‌ها نقش دارد و به همین دلیل کمبود آن منجر به ضعف در سلامت سیستم عصبی می‌شود. از دیگر عوارض کمبود بیوتین می‌توانیم به فهرست زیر اشاره کنیم:

• نازک شدن و ریزش مو

• عفونت و بثورات پوستی

• توهم

• تشنج

معمولاً کمبود بیوتین با مصرف مکمل درمان می‌شود. قیمت ب کمپلکس باکیفیت ممکن است زیاد باشد؛ اما این مکمل می‌تواند کمبود تعداد زیادی از ویتامین‌های مؤثر در گزگز و مورمور شدن دست و پا را درمان کند.

ویتامین ب 9

ویتامین B9 یا فولات در ساخت و ترمیم DNA، تکثیر سلولی، رشد بافت‌ها، تولید گلبول‌های قرمز خون، عملکرد صحیح قلب، ساخت پوشش اعصاب و تولید انتقال‌دهنده‌های عصبی نقش دارد. با توجه به نقش پررنگ این ویتامین در سلامت اعصاب، کمبود آن می‌تواند منجر به گزگز و سوزن‌سوزن شدن دست و پا شود. 

مصرف مولتی‌ویتامین و غذاهایی مثل سبزیجات برگ‌دار تیره، غلات کامل، لوبیا و سیب‌زمینی کمبود این ویتامین را برطرف می‌کند.

ویتامین ب 12

پارستزی و گزگز شدن دست و پا یکی از رایج‌ترین علائم کمبود ویتامین B12 است و کمبود این ویتامین ممکن است ضعف و تغییرات بینایی را هم به دنبال داشته باشد. 

کمبود ویتامین B12 با نقش داشتن در کم‌خونی و احساس ضعف و خستگی، می‌تواند به‌صورت غیرمستقیم هم در ایجاد حس گزگز و سوزن‌سوزن شدن دست و پا نقش داشته باشد. به همین دلیل است که بسیاری از متخصصان در جواب سوال «کمبود کدام ویتامین باعث گزگز دست و پا می شود؟» به کمبود ویتامین ب 12 یا کوبالامین اشاره می‌کنند.

کمبود ویتامین ب 12 می‌تواند به دلایل زیر ایجاد شود:

• کمبود این ویتامین در رژیم غذایی (مخصوصاً رژیم‌های وگان)

• مصرف برخی داروها مثل متفورمین و مهارکننده‌های پمپ پروتون یا PPIs

• جراحی دستگاه گوارش

• کم‌خونی پرنیشیوز (ناشی از اختلال خودایمنی)

با مصرف قرص ویتامین b12 یا گوشت، لبنیات و تخم‌مرغ می‌توانید کمبود این ویتامین را برطرف کنید.

ویتامین E

ویتامین E یکی دیگر از ویتامین‌هایی است که کمبود آن باعث ابتلا به پارستزی می‌شود. همچنین در ایجاد یک اختلال عصبی دیگر با عنوان آتاکسی (ناهماهنگی در راه رفتن) نقش دارد. از جمله علل کمبود ویتامین E می‌توان به مشکل در جذب چربی و برخی اختلالات ژنتیکی مثل آبتالیپوپروتئینمی اشاره کرد. بدن برای جذب این ویتامین به چربی نیاز دارد و اختلال جذب چربی ناشی از بیماری‌هایی مثل فیبروز کیستیک، جذب ویتامین ای را با اختلال مواجه می‌کند.

مصرف مکمل‌های خوراکی مثل قرص ویتامین e، آجیل، دانه‌ها و روغن‌های گیاهی در رفع کمبود ویتامین E مؤثر است. 

رابطه کمبود مواد معدنی و گزگز دست و پا

بعد از دانستن این‌که کمبود کدام ویتامین باعث گزگز دست و پا می شود، بد نیست بدانید که کمبود برخی از مواد معدنی حیاتی مثل کلسیم هم می‌تواند در ایجاد حس گزگز شدن دست و پا مؤثر باشد. در ادامه به تأثیر کمبود مواد معدنی ضروری در ایجاد این حس اشاره می‌کنیم:

کمبود کلسیم و گزگز دست و پا

کمبود کلسیم و گزگز دست و پا در سنین بالا بسیار رایج است و معمولاً به دلیل کاهش سنتز ویتامین دی (مؤثر در جذب کلسیم)، یائسگی و تغییرات هورمونی رخ می‌دهد. در حالت کلی، کمبود این ماده معدنی در بدن، عواقب زیر را به دنبال دارد:

• پارستزی در اطراف دهان یا دست و پا

• گرفتگی عضلات

• عملکرد غیرطبیعی قلب و نارسایی آن

• توهم و احساس گیجی

• تشنج

کمبود کلسیم معمولاً به دلایل زیر رخ می‌دهد:

• کاهش جذب ویتامین دی

• ابتلا به بیماری‌های کبد و کلیه

• کاهش سطح هورمون پاراتیروئید در بدن

• سطوح پایین منیزیم یا سطوح بالای فسفات

• مصرف برخی داروها مثل بیس‌فسفونات‌ها

• ابتلا به پانکراتیت یا التهاب لوزالمعده

کمبود کلسیم با تزریق وریدی، مصرف مکمل خوراکی و افزایش مصرف لبنیات قابل جبران است. قیمت قرص کلسیم باکیفیت معمولاً بالا است؛ اما می‌تواند شما را در مدت کوتاه‌تری از کمبود کلسیم نجات بدهد.

منیزیم

وظایف منیزیم در بدن تا حدی مشابه کلسیم است. به عنوان مثال این ماده معدنی هم در تنظیم سطح پتاسیم و کلسیم در بدن نقش دارد و کمبود منیزیم علائمی مشابه کمبود کلسیم یعنی گزگز و سوزن شدن صورت و دست و پا را ایجاد می‌کند. همچنین باعث ضعف، گرفتگی عضلات و ریتم غیرطبیعی قلب می‌شود.

کمبود منیزیم معمولاً به دلایل زیر ایجاد می‌شود:

• مصرف الکل

• اسهال مزمن

• مصرف برخی داروها مثل آنتی‌بیوتیک‌های آمینوگلیکوزید (جنتامایسین) و دیورتیک‌ها (فوروزماید)

مصرف مکمل‌هایی مثل قرص منیزیم، موز، آجیل، غلات کامل و سبزیجات برگ‌دار، کمبود منیزیم را برطرف می‌کند.

زینک

کمبود زینک در ایجاد گزگز و مورمور شدن شدید دست و پا (پارستزی) و مشکلات راه رفتن مؤثر است. این عارضه نادر است و به دلایلی مثل جراحی معده یا مصرف بیش‌ازحد زینک ایجاد می‌شود. کاهش مصرف زینک و مصرف مکمل‌های مس در رفع کمبود مس اثرگذار است. 

غذاهای دریایی (سالمون و صدف خوراکی)، جگر گاو، آجیل‌ها و دانه‌ها از منابع غنی این ماده معدنی محسوب می‌شوند.

سایر علل مؤثر در گزگز و سوزن شدن دست و پا

در برخی موارد گزگز شدن دست و پا نگران‌کننده است؛ چون ممکن است بیماری‌ها یا آسیب به دستگاه عصبی علت آن باشند. در پاسخ به سوال «کمبود کدام ویتامین باعث گزگز دست و پا می شود؟» به ویتامین‌هایی مثل B6، B7، B9، B12 و E اشاره کردیم. کمبود شدید این ویتامین‌ها، منجر به وضعیتی با نام پارستزی می‌شود. در پارستزی انتهای اعصاب فشرده می‌شوند و ممکن است علاوه بر ایجاد حس سوزن‌سوزن شدن، دردناک باشد.

پارستزی مزمن ممکن است نشانه یک بیماری جدی باشد و علل آن عبارت‌اند از:

• اختلالات سیستم عصبی مرکزی مثل سکته مغذی، ام‌اس، التهاب مغز، تومورها و سندرم گلین باره

• سندرم‌های گیرافتادگی اعصاب مثل سندرم تونل کارپال

• تروما یا آسیب فیزیکی به اعصاب

• نوروپاتی محیطی ناشی از دیابت

همچنین احساس گزگز و سوزن‌سوزن شدن دست پا ممکن است ناشی از بارداری، استرس و مسمومیت با مواد شیمیایی هم باشد. 

ایا عفونت باعث گزگز بدن میشود؟ 

به گفته وب سایت معتبر medicalnewstoday، بیماری‌های عفونی زیر هم در ایجاد احساس گزگز شدن دست و پا نقش دارند:

• HIV (ایدز)

• هپاتیت B و C

• بیماری‌ هانسن یا جذام

• زونا

• بیماری لایم

تنها راه تشخیص عفونت‌های مؤثر در گزگز شدن دست و پا، مراجعه به پزشک متخصص و دادن آزمایش است.

برای گزگز دست و پا چی بخوریم؟

بعد از فهمیدن این‌که کمبود کدام ویتامین باعث گزگز دست و پا می شود، وقت آن رسیده که جواب سوال «برای گزگز دست و پا چی بخوریم؟» را بگیرید و با غذاهای حاوی ویتامین‌های مؤثر در گزگز دست و پا آشنا شوید. البته با مصرف مولتی‌ویتامین‌های مینرال و مکمل‌های کمکی مثل قرص ویتامین دی (مؤثر در افزایش جذب کلسیم) هم می‌توانید کمبود ویتامین‌های مؤثر در گزگز دست و پا را برطرف کنید.

فهرست زیر، خوراکی‌هایی را نشان می‌دهد که مصرف آن‌ها از پارستزی مزمن پیشگیری می‌کند:

• منابع غنی ویتامین‌های B6، B7 و B9 مثل سبزیجات برگ‌دار، غلات کامل (کینوا) و پروتئین بدون چربی (سینه مرغ، بوقلمون، توفو)
• منابع غنی ویتامین E مثل آجیل‌ها و دانه‌های خوراکی (گردو، بادام و دانه چیا)
• منابع سرشار از امگا 3 مثل ماهی‌های چرب (سالمون، تن و خال‌مخالی)
• منابع غذایی دارای آنتی‌اکسیدان مثل توت‌ها، اسفناج و بروکلی
• منابع غنی از ویتامین B12 مثل صدف، جگر، ماهی سالمون و تخم‌مرغ
• منابع غنی کلسیم مثل لبنیات
• منابع غذایی سرشار از منیزیم مثل آووکادو، شکلات تلخ، موز و حبوبات

مقاله پیشنهادی: برای کمبود ویتامین b12 چی بخوریم؟

چه زمانی باید برای گزگز و سوزن شدن دست و پا به پزشک مراجعه کنیم؟

مهم‌تر از دانستن این‌که کمبود کدام ویتامین باعث گزگز دست و پا می شود، به یاد سپردن شرایطی است که در آن گزگز دست و پا ممکن است منجر به عواقب وخیم شود و باید به دکتر مراجعه کرد. درصورتی‌که این عارضه با علائم زیر همراه شد، فوراً به پزشک یا اورژانس مراجعه کنید:

• گیجی

• ناتوانی در کنترل مثانه یا حرکات روده

• از دست رفتن هوشیاری

• دشواری در تنفس

• بی‌حس شدن صورت یا بدن

• فلج شدن

• مشکل در بینایی یا گفتار

• ضعف ناگهانی

• بی‌حسی در ناحیه تناسلی و لگن

• سرایت سریع بی‌حسی به سایر نقاط بدن

• راش پوستی

گزگز دست و پا؛ علامتی که باید جدی بگیرید

در این مطلب از مجله خانومی به شما گفتیم که کمبود کدام ویتامین باعث گزگز دست و پا می شود و به سؤالات رایج در این زمینه مثل «ایا عفونت باعث گزگز بدن میشود؟» پاسخ دادیم. همچنین به بیماری‌های مؤثر در ایجاد این عارضه و رژیم غذایی مناسب برای پیشگیری از آن اشاره کردیم.

گزگز شدن دست و پا معمولاً به دلیل کمبود ویتامین‌هایی رخ می‌دهد که برای سلامت عمومی بدن ضروری هستند و در صورت عدم تأمین آن‌ها به میزان کافی، ممکن است به بیماری‌های مزمن مبتلا شوید.