اینوزیتول چیست؟ فواید، کاربردها و عوارض این مکمل را بشناسید

در سال‌های اخیر نام اینوزیتول مدام در توضیحات غذایی انواع مکمل‌ها یا گفت‌وگوهای مرتبط با تغذیه به‌گوش می‌رسد و اگر شما هم نمی‌دانید که این ماده چیست، همراه ما باشید. اینوزیتول یک ترکیب کوچک و بسیار مهم در بدن ما است که از تنظیم قند خون تا حفظ توازن هورمون‌های زنانه را تحت تاثیر می‌گذارد. افراد زیادی معتقدند که مصرف مداوم مکمل‌های حاوی اینوزیتول، مشکلات ناشی از مقاومت انسولینی، تنبلی تخمدان و… را کاهش می‌دهد. در ادامه، با بررسی این مکمل، فواید، کاربردها و نحوه مصرف آن، همه نکات مهم درباره اینوزیتول را با هم مرور خواهیم کرد.

آشنایی با اینوزیتول و منابع طبیعی آن

اینوزیتول یک ترکیب شیمیایی از خانواده قندها است که از لحاظ ساختاری، شباهت زیادی به گلوکز دارد. به همین خاطر هم در برخی منابع، آن را ویتامین B8 هم می‌نامند، هر چند که چون بدن انسان می‌تواند بخشی از آن را در کلیه‌ها و از طریق گلوکز بسازد، این تعریف کاملا دقیق نیست. بخش مهمی از اینوزیتول مورد نیاز بدن از طریق مواد غذایی تامین می‌شود. منابع طبیعی مثل مرکبات، حبوبات، غلات کامل، گردو، بادام و برخی سبزیجات، حاوی این ماده مهم برای بدن هستند.

امروز از این ماده بیشتر به‌عنوان یک مکمل غذایی برای کمک به تنظیم متابولیسم قند خون و البته سلامت هورمونی زنان، استفاده می‌کنند. با وجود این باید بدانید که اینوزیتول یک درمان دارویی نیست، اما به دلیل اثربخشی بسیار خوبی که نشان داده، در کنار سایر درمان‌ها، تغییر سبک زندگی ناسالم روزانه، تغییردادن نحوه تغذیه و در صورت نیاز مصرف داروهای هورمونی، تاثیر قابل توجهی بر تعادل هورمونی دارد. حالا باید به سوال مهم بعد پاسخ دهیم: اینوزیتول از نظر بیوشیمیایی چه تاثیری بر بدن ما می‌گذارد؟

نقش اینوزیتول در بدن چیست؟

مهم‌ترین نقش اینوزیتول در بدن این است که در مسیر سیگنال‌دهی سلول‌ها قرار گرفته و پیام‌های عصبی مهم را به بخش‌های مختلف می‌رساند. یکی از این مسیرهای مهم که اینوزیتول در آن نقش دارد، ارسال پیام ترشح انسولین به درون سلول‌ها است. در شرایطی که بدن، این پیام را دریافت نکند، با وجود ترشح انسولین کافی در بدن، سلول‌ها فرآیند جذب قند خون را آغاز نمی‌کنند. بنابراین بدن دوباره و چندباره، انسولین ترشح می‌کند و به دلیل عدم جذب این مواد قندی توسط سلول‌ها، این چرخه مدام تکرار می‌شود. در ادامه این فرآیند، قند خون بدن افزایش می‌یابد و مشکلات ناشی از آن در بدن نیز رخ می‌دهند.

مصرف مکمل اینوزیتول به بدن کمک می‌کند که حساسیت سلول‌ها به مقادیر انسولین موجود در خون، افزایش پیدا کند. فرآیند جذب قند خیلی زود آغاز شود و در نتیجه، قند خون بدن کنترل شود. این مورد، مهم‌ترین نقش اینوزیتول در بدن مردان و زنان است.

اینوزیتول برای زنان در سنین باروری، اهمیت دوچندان دارد. زیرا همین ماده در مسیر سیگنال‌دهی مرتبط به هورمون FSH، همان هورمون کلیدی برای رشد و بالغ‌شدن فولیکول‌ها و تخمک‌ها قرار دارد. اینوزیتول کمک می‌کند که فولیکول‌ها بهتر رشد کنند، کیفیت تخمک‌ها افزایش یابد و بدن به‌صورت منظم، فرآیند تخمک‌گذاری را اجرا کند. این هورمون در سیستم عصبی بدن و تنظیم خلق‌وخو نیز موثر است.

فواید علمی مکمل اینوزیتول

با توجه به عملکرد و نقش این ماده در بدن، به‌صورت کلی باید بگوییم که خواص اینوزیتول در بدن شامل موارد زیر است:

کاهش عوارض سندرم تخمدان پلی‌کیستیک (PCOS)

مهم‌ترین و مستندترین کاربرد اینوزیتول در کاهش عوارض و علائم سندروم تخمدان پلی‌کیسیتک است. تحقیقات نشان داده‌اند که مصرف روزانه 2 تا 4 گرم از این ماده حساسیت انسولینی را بهبود بخشیده، تخمک‌گذاری را افزایش داده و سطح تستوسترون آزاد و آندروژن‌ها را کاهش می‌دهد. در نتیجه همه این موارد، چرخه‌های قاعدگی منظم‌تر شده‌اند، علائم پوستی مثل آکنه و موهای زائد مصرف‌کننده‌ها کمتر شده و افزایش وزن ناشی از PCOS نیز نسبتا کنترل می‌شود.

افرادی که به دنبال بهترین قرص گیاهی برای تنبلی تخمدان هستند، با مشورت پزشک می‌توانند از مکمل‌های حاوی اینوزیتول که پشتوانه علمی قوی دارند، کمک بگیرند. این مکمل نسبت به متفورمین که داروی رایج و اصلی کنترل عوارض تخمدان پلی‌کیستیک است، عوارض گوارشی کمتری دارد، اما این دو مکمل جایگزین هم نیستند و انتخاب درمان به شرایط فرد بستگی دارد.

تاثیر بر باروری و کیفیت تخمک

با این‌که به دلیل تحقیقات محدود نمی‌توانیم مکمل اینوزیتول را درمان قطعی PCOS یا حتی ناباروری بدانیم، اما تحقیقات مختلف نتایج امیدوارکننده‌ای منتشر کرده‌اند. مصرف مکمل‌های حاوی اینوزیتول به‌خصوص در زنان مبتلا به تنبلی تخمدان، تاثیر قابل توجهی بر افزایش کیفیت تخمک‌ها دارند. مطالعات نشان داده‌اند که مصرف این ماده در فرآیند اقدام طبیعی برای باروری و حتی IVF، به افزایش کیفیت تخمک و جنین در این دسته از افراد می‌انجامد. به همین دلیل برخی پزشکان این مکمل را به‌عنوان داروی تقویت تخمک نیز پیشنهاد می‌کنند. هر چند باید بدانید که مکمل‌های اینوزیتول جایگزین درمان‌های دارویی تخصصی نیستند.

بهبود حساسیت به انسولین

این ماده با افزایش حساسیت به انسولین، یکی از مکمل‌های اثرگذار برای پیشگیری از دیابت بارداری به‌شمار می‌آید. در یک تحقیق اعلام شده که مصرف 4 گرم روزانه در گروه‌های پرخطر مثل زنان باردار تحت نظر پزشک، خطر ابتلا به این نوع دیابت را به شکل قابل توجهی کم می‌کند.

بهبود سلامت روان

در برخی مطالعات کوچک، مصرف دوز بالاتری از این ماده (12 تا 18 گرم روزانه)، تاثیر قابل قبولی در کنترل حملات عصبی و پنیک داشته است. اینوزیتول می‌تواند به تعادل سروتونین نیز کمک کند، هر چند که نباید به هیچ‌عنوان این مکمل را بدون مشورت با روان‌پزشک، جایگزین درمان‌های فعلی خود کنید.

بهبود سلامت پوست و مو

به دلیل کاهش آندروژن‌ها و بهبود وضعیت تنبلی تخمدان، برخی افراد پس از مصرف مکمل‌های حاوی این ماده، متوجه شده‌اند که مشکلات پوست و موی آن‌ها نیز کمتر شده است. ترکیب مکمل‌های حاوی اینوزیتول با مکمل مو، یک روش کاربردی برای افزایش سلامت موها است.

نحوه و دوز صحیح مصرف

دوز مشخص و دقیقی برای مصرف مکمل‌های اینوزیتول تعیین نشده است و معمولا پزشکان با توجه به شرایط فردی، نیاز جسمانی و سابقه داروهای مصرفی، دوز مناسب شما را تعیین می‌کنند. دوز مصرفی معمول برای این ماده، روزانه 4 گرم است، اما برای مصرف مداوم حتما باید با پزشک مشورت کنید.

در صورتی که نمی‌دانید بهترین روش مصرف قرص اینوزیتول چیست، در پاسخ باید بگوییم که بهتر است مصرف خود را با دوز پایین و به‌تدریج آغاز کنید. این مکمل را همراه با غذا یا با معده پر مصرف نمایید. اینوزیتول در هر دو فرم پودر یا قرص و کپسول وجود دارد. اگر در حال مصرف داروهای متنوع هستید یا شرایط خاص مثل بارداری، شیردهی یا بیماری مزمن دارید، قبل از آغاز مصرف حتما با پزشک‌تان مشورت کنید. برای تنظیم هورمون زنانه، مصرف این مکمل به‌تنهایی کافی نیست و باید دیگر جنبه‌های زندگی مثل فعالیت کافی، خواب منظم و تغییر عادات غذایی مخرب را به‌صورت هم‌زمان رعایت کنید.

عوارض جانبی احتمالی اینوزیتول برای مصرف‌کننده‌ها

معمولا مصرف روزانه 4 گرم از این ماده، تحمل‌پذیری مناسبی دارد، هر چند ایمنی مصرف در مدت زمان طولانی یا با دوز بالا، به‌طور کامل مشخص نیست. مصرف این ماده در دوزهای بالا (12 تا 30 گرم روزانه)، عوارض جانبی گوارشی گوناگونی مثل نفخ، اسهال، تهوع و… گزارش شده است. به‌صورت کلی پیش از مصرف این ماده احتیاط‌های مهم زیر را در نظر بگیرید:

• احتمال تحریک دوره‌های مانیا در افراد مبتلا به اختلال دو قطبی
• نیاز به مشورت و نظارت پزشک برای زنان باردار و شیرده
• الزام به مشورت با پزشک برای مصرف‌کنندگان داروهای قند خون یا داروهای هورمونی
• توقف مصرف در صورت بروز عوارض گوارشی متعدد پس از آغاز مصرف اینوزیتول

ترکیب اینوزیتول با سایر مکمل‌ها: مفید یا مضر؟

شما می‌توانید این مکمل را به‌تنهایی مصرف کنید یا در صورت نیاز با انواع مولتی ویتامین ترکیب نمایید. البته مراقب باشید که مصرف هم‌زمان چند مکمل به افزایش دوز دریافتی از ویتامین‌های مختلف و بروز عوارض احتمالی منجر نشود. پس قبل از هر چیز، ترکیبات مکمل‌ها را بررسی کرده و بر اساس نیاز بدن خود و پس از مشورت با پزشک، مکمل‌های مفید را در کنار هم شروع کنید.

اینوزیتول بر تنظیم هورمونی تاثیر دارد و اگر ریزش موی شما هم به دلیل PCOS است، هم‌زمان با این مکمل می‌توانید قرص پوست و مو را مصرف کنید. به این شکل فولیکول‌های مو به‌صورت کامل تغذیه و تنظیم می‌شوند و سلامت موهای شما پس از چند هفته مصرف مداوم و آغاز روتین موی سالم، بهبود می‌یابد.

آیا اینوزیتول برای شما مناسب است؟

در صورتی که برای درمان PCOS قصد مصرف اینوزیتول را دارید، باید به شما بگوییم که این مکمل می‌تواند به بهبود برخی از علائم کمک کند. با وجود این، اینوزیتول را نمی‌توانیم درمان قطعی تنبلی تخمدان یا ناباروری بدانیم. این مکمل، یک ماده طبیعی و مهم در بدن است که می‌تواند به بهبود شاخص‌های مختلف بدن‌تان کمک کند. برای آغاز مصرف اینوزیتول، حتما با پزشک مشورت کنید، تا بر اساس شرایط جسمی، سابقه دارویی و دیگر فاکتورهای مهم، دوز مصرفی شما را تعیین کند.

سوالات متداول