برای درمان سرگیجه چی بخوریم؟ بهترین ویتامین‌ها برای کاهش سرگیجه

ایستادن ناگهانی و سیاه‌شدن دنیا در مقابل چشم‌ها یا احساس چرخیدن همه چیز دور سرتان در حین نشستن یا خوابیدن، مدل‌های مختلفی از سرگیجه هستند. سرگیجه یک بیماری مجزا نیست، بلکه بدن برای اعلام وجود یک کمبود، یک مشکل یا یک بیماری، هشدار خود را به این شکل اعلام می‌کند. اگر می‌خواهید بدانید که برای سرگیجه چی بخوریم، راه‌حل‌های فوری و خانگی درمان سرگیجه مکرر چیست و از همه مهم‌تر این‌که کمبود چه ویتامین‌هایی باعث این شرایط می‌شود، همراه ما باشید.

برای سرگیجه چی بخوریم؟

در صورتی که همین الان سرگیجه دارید و احساس عدم تعادل می‌کنید، در یک نقطه امن بنشینید. در صورت امکان، دراز بکشید و پاهای خود را کمی بالاتر از سطح بدن‌تان قرار دهید. این کار باعث می‌شود که جریان خون سریع‌تر به مغز برسد و در طی چند دقیقه سرگیجه شما کمی کاهش پیدا کند. اگر احساس سبکی سر، افت فشار یا غش‌کردن دارید و احتمال می‌دهید که سرگیجه شما ناشی از کم‌آبی بدن یا گرسنگی است، کمی آب سرد و یک میان‌وعده سبک بخورید. نوشیدن مقداری آب سرد به‌صورت جرعه جرعه و در طی چند دقیقه، به کاهش سرگیجه کمک می‌کند.

در صورتی که علاوه بر سرگیجه، حالت تهوع و ضعف هم دارید، مایعات و غذای سبک بخورید. این دو علامت در کنار هم، ممکن است به‌معنای کم‌آبی، افت قند یا مشکل گوش داخلی، میگرن، عفونت‌های گوارشی یا بارداری باشند. بنابراین در این شرایط ابتدا یک غذای سبک بخورید تا اگر به دلیل افت قند دچار این حالت شده‌اید، قند خون شما متعادل شود. در پاسخ به سوال برای سرگیجه و حالت تهوع چی بخوریم، باید بگوییم که اگر این وضعیت به دلیل تغییرات هورمونی ناشی از بارداری است، مقدار کمی زنجبیل تازه یا دمنوش زنجبیل، بیسکوییت ساده یا نان تست، چوب شور و حتی چیپس ساده بدون طعم، می‌تواند باعث تسکین موقت سرگیجه و تهوع‌تان شود.

البته اگر سرگیجه شما مداوم و هر روزه شده و این شرایط برای شما آزاردهنده است، باید به شما بگوییم که کمبودهای تغذیه‌ای و کمبود برخی ویتامین‌ها، ممکن است از دلایل وقوع این شرایط ناخوشایند باشند. در چنین موقعیتی بهتر است که با پزشک مشورت کنید. آزمایش خون بدهید و در صورت نیاز، مصرف مکمل‌ها را آغاز نمایید. حالا اگر دقیقا نمی‌دانید که کمبود کدام ویتامین باعث سرگیجه می‌شود، همراه ما بمانید.

کمبود کدام ویتامین باعث سرگیجه می‌شود؟

مهم‌ترین مواد معدنی و ویتامین‌هایی که نبود یا کمبود آن‌ها باعث بروز سرگیجه می‌شوند؛ شامل موارد زیر هستند:

کمبود آهن و سرگیجه

یکی از دلایل شایع کم‌خونی، کمبود آهن است. با کم‌شدن آهن، گلبول‌های قرمز نمی‌توانند اکسیژن کافی به مغز برسانند. در نتیجه، مدام احساس خستگی، ضعف، کاهش انرژی و حتی بی‌حوصلگی خواهید داشت. اغلب خانم‌ها به دلیل دوره‌های ماهانه، آهن زیادی را از دست می‌دهند و معمولا در سنین باروری با کمبود آهن مواجه می‌شوند. کمبود آهن یکی از علتهای سرگیجه در زنان است که معمولا با ایستادن ناگهانی یا فعالیت مداوم شدیدتر هم می‌شود.

همه کسانی که دچار کمبود آهن هستند، باید مصرف مکمل‌های آهن را پس از مشورت با پزشک، جدی بگیرند. اگر پس از مصرف مکمل‌های حاوی آهن دچار عارضه‌های جانبی مثل یبوست یا معده‌درد می‌شوید، بهتر است که مکمل‌های حاوی آهن به فرم بیس گلیسینات را مصرف کنید. معمولا در بهترین قرص آهن برای خانمها، از این فرم آهن استفاده می‌شود. میزان جذب بیس گلیسینات بیشتر از سولفات آهن است و نسبت به فرم سنتی آهن هم عارضه‌های جانبی کمتری ایجاد می‌کند.

از سوی دیگر، فرم‌های بیس گلیسینات، پلی‌ساکارید یا آهن هِم، احتمال ابتلا به یبوست را کمتر خواهد کرد و معمولا در بهترین قرص آهن بدون یبوست، این فرم از آهن به کار می‌رود. برای افزایش میزان جذب آهن، همزمان با مکمل‌های آهن، منابع غذایی یا مکمل‌های حاوی ویتامین سی مصرف کنید. بهتر است پس از مصرف این مکمل‌ها از مصرف چای، قهوه یا خوراکی‌ها و نوشیدنی‌های حاوی کلسیم نیز تا حدود 2 ساعت اجتناب کنید. کلسیم و کافئین میزان جذب آهن را کم می‌کنند.

ویتامین B12 برای رفع سرگیجه و مشکلات عصبی

یکی دیگر از مواد مغذی که بدن برای عملکرد کامل بخش‌های مختلف خود به آن نیاز دارد، ویتامین B12 است. با کمک این ویتامین، بدن می‌تواند گلبول‌های قرمز سالم بسازد و از پوشش غلاف میلین اعصاب، محافظت کند. کمبود این ویتامین باعث کم‌خونی و در حالت شدیدتر، مشکلات اعصاب می‌شود. به بروز اختلال در تعادل، گزگز دست و پا و البته سرگیجه نیز منجر خواهد شد. معمولا عوارض کمبود این ویتامین، حتی پیش از کم‌خونی شدید ناشی از ویتامین B12 نیز ظاهر خواهد شد. معمولا این کمبود در افراد مسن، گیاه‌خواران و کسانی که مشکل جذب دارند، دیده می‌شود.

بنابراین در پاسخ به سوال چه ویتامینی برای سرگیجه مفید است، باید به ویتامین b12 اشاره کنیم. درمان این کمبود در مراحل اولیه، مصرف قرص، کپسول یا ساشه‌های ویتامینی است و در موارد شدیدتر، تزریق این ویتامین پیشنهاد می‌شود. اگر به کمبود این ویتامین شک دارید، قبل از مصرف خودسرانه مکمل‌های حاوی ویتامین ب12، با پزشک مشورت کنید.

فولیک اسید برای تولید خون و کاهش سرگیجه

ویتامین ب9 یا همان فولیک اسید، یکی دیگر از ویتامین‌هایی است که کمبود آن منجر به کم‌خونی مگالوبلاستیک خواهد شد. از علائم اصلی این نوع کم‌خونی باید به ضعف، خستگی و البته سرگیجه، اشاره کنیم. اگر بدن شما دچار کمبود این ویتامین باشد، پزشک قرص فولیک اسید 1 میلی‌گرم را برای شما تجویز می‌کند.

در صورتی که دقیقا نمی‌دانید که قرص فولیک اسید 1 برای چیست، باید به شما بگوییم که دو کاربرد اصلی این قرص شامل درمان یا پیشگیری از کم‌خونی ناشی از کمبود فولات و کاهش خطر نقص لوله عصبی جنین است. به همین دلیل در همه منابع، به زنان در سنین باروری و در حال اقدام برای بارداری، مصرف روزانه 400 میکروگرم فولیک اسید را توصیه می‌کنند.

کمبود ویتامین B6 و علائم مرتبط به سرگیجه

ویتامین ب6 به‌صورت مستقیم در درمان احساس سرگیجه و عدم تعادل نقش ندارد. با وجود این بدن ما برای برای ساخت انتقال‌دهنده‌های عصبی و عملکرد درست اعصاب، به این ویتامین نیاز دارد. کمبود شدید ویتامین B6، به شکل کم‌خونی، مشکلات عصبی و در موارد نادر سرگیجه، ظاهر می‌شود. البته باید بدانید که مصرف بیش از حد این ویتامین نیز خطرناک است و می‌تواند به بروز مشکلات گوناگونی هم‌چون عدم تعادل و نوروپاتی حسی منجر شود.

کسانی که قصد مصرف قرص ویتامین ب6 دارند باید بدانند که دوز توصیه شده روزانه برای این ویتامین حدودا 1.3 تا 1.7 میلی‌گرم است. بنابراین اگر در حال مصرف چند مدل مکمل هستید، ترکیبات را بررسی کنید تا مقدار مصرفی شما از دوز مجاز روزانه بیشتر نشود.

نقش ویتامین D در سلامت گوش داخلی و تعادل بدن

همه ما ویتامین دی را با سلامت استخوان‌ها و کمک به جذب کلسیم می‌شناسیم، اما در صورتی که مدام دچار سرگیجه می‌شوید، شاید سطح این ویتامین در بدن شما کم شده باشد. اگر در حین غلت‌زدن در رختخواب، خم‌شدن یا حتی بالا نگه‌داشتن سر دچار سرگیجه می‌شوید، ممکن است به نوعی سرگیجه وضعیتی خوش‌خیم یا همان BPPV دچار شده باشید. این سرگیجه به دلیل جابه‌جاشدن ذرات کوچک کلسیمی در گوش داخلی رخ می‌دهد.

با این‌که بروز سرگیجه‌های مکرر و شدید ناشی از کمبود ویتامین دی چندان شایع نیست، اما اگر در وضعیت‌های گفته شده دچار سرگیجه می‌شوید، بهتر است که سطح ویتامین دی خود را نیز چک کنید. مصرف روزانه قرص ویتامین دی همراه با کلسیم، احتمال عود سرگیجه را کم می‌کند. به همین خاطر در برخی منابع، درمان سرگیجه در خواب را با مصرف دوز تجویز شده ویتامین دی مرتبط می‌دانند.

کمبود هر کدام از ویتامین‌های گفته شده، به‌صورت مستقیم یا غیر مستقیم می‌تواند به گیجی و عدم تعادل منجر شود. برخی درمان‌های ساده خانگی وجود دارند که با کمک آن‌ها می‌توانید از بروز سرگیجه‌های شدید و مداوم، جلوگیری کنید.

درمان خانگی سرگیجه چیست؟

گاهی اوقات سرگیجه‌ها به دلیل کمبود ویتامین و مواد مغذی رخ نمی‌دهند و با برخی تغییرات ساده در عادات روزانه، می‌توانید تعداد دفعات وقوع این حالت را کاهش دهید. برخی از روش‌های ساده درمان سرگیجه در خانه شامل موارد زیر هستند:

• مصرف آب کافی: کم‌آبی یکی از دلایل اصلی سرگیجه است. اگر در هوای گرم، با ایستادن طولانی‌مدت در حمام یا آشپزخانه دچار سرگیجه می‌شوید، آب کافی بنوشید و دمای خانه را کمی خنک‌تر نگه دارید.
• تغذیه اصولی: رژیم‌های سخت، حذف وعده‌های غذایی و عدم مصرف حجم کافی از غذا در هر وعده، به کاهش قند خون می‌انجامد. معمولا در این وضعیت سرگیجه را همراه با ضعف، لرزش دست و پا و سیاهی چشم‌ها تجربه خواهید کرد.
• عدم مصرف مواد مغذی: آهن در گوشت قرمز، جگر، عدس و اسفناج، ماهی، تخم مرغ، فولات درسبزیجات با برگ سبز، حبوبات و مرکبات، همه از منابع اصلی غذایی هستند که بدن می‌تواند نیازهای خود را از آن‌ها تامین کند. حذف بخشی از این منابع غذایی به مدت طولانی، احتمال بروز سرگیجه را افزایش می‌دهد.
• عدم ایستادن ناگهانی: بلندشدن ناگهانی از جا، باعث سرگیجه می‌شود. به‌آرامی از جا بلند شوید تا فشار خون شما دچار تغییرات شدید نشود.
• عدم مصرف نمک زیاد: مصرف بیش از حد نمک، می‌تواند باعث بروز مشکلات متعدد در فشار خون و در نتیجه سرگیجه شود.
• عدم مصرف الکل، سیگار و کافئین زیاد: مصرف بیش از حد نوشیدنی‌های کافئینی، دخانیات و البته مصرف الکل، باعث سرگیجه می‌شود.
• مصرف غذاهای خیلی چرب: برای سالمندان، افراد مبتلا به فشار خون یا دیابت، مصرف وعده‌های غذایی پرحجم و بسیار چرب، ممکن است به بروز سرگیجه، سبکی سر یا حتی سیاه‌رفتن چشم‌ها منجر شود.

بنابراین برای درمان سرگیجه بعد از خوردن غذای چرب، در قدم اول حجم غذا را کم کنید. سپس مصرف فست‌فود و غذاهای سرخ‌شدنی را کاهش دهید. در نظرگرفتن همه این نکات، می‌توانند به کاهش این شرابط ناخوشایند کمک کنند.

چه خوراکی‌هایی سرگیجه را شدیدتر می‌کنند؟

زمانی که سرگیجه دارید، ممکن است که هر پیشنهادی را از اطرافیان بپذیرید تا فقط کمی شرایط‌تان بهتر شود. اما برای جلوگیری از تشدید این وضعیت، علاوه بر این‌که باید بدانید که برای سرگیجه چی خوبه، باید بدانید که برخی مواد غذایی باعث بدترشدن گیجی و عدم تعادل‌تان خواهند شد. بنابراین اگر سرگیجه دارید، غذاها و نوشیدنی‌های زیر را نخورید:

• الکل: حتی مقدار کمی از الکل می‌تواند باعث کم‌آبی بدن، کاهش هوشیاری، کاهش تعادل بدن و افزایش سرگیجه شود.
• کافئین زیاد: نوشیدن یک لیوان چای پررنگ، کمی قهوه یا نوشیدنی‌های انرژی‌زا در شرایطی که سرگیجه دارید، اشتباه است. کافئین موجود در این نوشیدنی‌ها باعث افزایش تپش قلب و بیشترشدن سرگیجه می‌شوند. البته اگر به این نوشیدنی‌های عادت دارید، ترک ناگهانی آن‌ها هم می‌تواند باعث سردرد و سرگیجه شود. در چنین شرایطی فقط مصرف را تا جای ممکن کاهش دهید.
• خوراکی‌های شور: فست‌فود، چیپس و پفک، ترشی، کنسرو و…، برای افرادی که مشکل گوش داخلی دارند، باعث تشدید علائم می‌شود. اگر فشار خون پایین دارید، مصرف مقدار کمی نمک، به کاهش سرگیجه کمک می‌کند. پس به شرایط خودتان دقت کنید.
• شیرینی و قندهای ساده: مصرف نوشابه، آبمیوه و شیرینی، همه جزو پیشنهادهای اولیه برای کاهش ضعف و سرگیجه هستند. اما باید بدانید که این خوراکی‌ها، باعث نوسان سریع قند می‌شوند، بنابراین این خوراکی‌ها را به‌تنهایی مصرف نکنید و در صورت لزوم پس از شیرینی و قندهای ساده، خوراکی حاوی پروتئین یا نشاسته مثل نان و پنیر بخورید.
• غذاهای چرب و حجیم: فست‌فود و انواع غذاهای سرخ‌کردنی، خیلی دیر هضم می‌شوند. تهوع را افزایش می‌دهند و در بعضی افراد باعث بدترشدن سرگیجه خواهند شد.

چه زمانی به پزشک مراجعه کنیم؟

با این‌که سرگیجه به‌تنهایی خطرناک نیست، اما اگر علاوه بر گیجی و احساس سبکی سر یا حس شناوربودن یا معلق‌شدن، یکی از علائم زیر را دارید؛ هر چه زودتر به اورژانس مراجعه کنید:

• سردرد شدید و ناگهانی
• ضعف یا بی‌حسی یک طرف صورت یا بدن
• تاری دید، دوبینی یا اختلال در حرف‌زدن
• درد قفسه سینه یا تپش شدید قلب
• از هوش‌رفتن کامل
• کم‌شدن ناگهانی شنوایی

همه این موارد همراه با سرگیجه، ممکن است نشان‌دهنده سکته مغزی یا قلبی باشند. این موارد را جدی بگیرید و در این شرایط، حتما به اورژانس مراجعه کنید. افزون بر این اگر چند روز به‌صورت مداوم سرگیجه دارید یا حتی چند روز یک بار و در موقعیت‌های گوناگون درگیر این شرایط هستید، باید با پزشک مشورت کنید. اگر در حین خشم، استرس یا حملات عصبی دچار حس عدم تعادل و سبک‌شدن سر می‌شوید، باید از تکنیک‌های مدیریت استرس کمک بگیرید. بنابراین برای درمان سرگیجه عصبی، از مصرف خودسرانه مکمل‌ها اجتناب کنید و در گام اول، علت اصلی را بیابید.

سرگیجه، علامت هشداردهنده بدن برای کمبودها و بیماری‌ها

سرگیجه معمولا یکی از روش‌های اصلی بدن برای هشداردادن است. اگر کمبود تغذیه‌ای دارید و نمی‌دانید چه ویتامینی برای سرگیجه مفید است، ابتدا از یک پزشک بخواهید که آزمایش‌های لازم را برای شما انجام دهد. پس از آن بر طبق کمبودهای بدن‌تان، مکمل‌هایی را مصرف کنید که نیازهای جسمانی شما را رفع کنند. با توجه به همه این موارد حالا می‌دانید که یک داروی مشخص را نمی‌توانیم در پاسخ به سوال برای درمان سرگیجه چی بخوریم، پیشنهاد دهیم. بلکه پزشک برای هر فرد و با توجه به شرایط اختصاصی او، باید فاکتورهای مختلف را بررسی کرده و سپس مکمل‌ها یا داروهای مناسب را تجویز کند.

سوالات متداول